Kinh Du Sĩ Ngoại Đạo

Đức Phật dạy các Tỷ-kheo cách trả lời du sĩ ngoại đạo khi họ hỏi điểm khác nhau giữa tham, sân và si: tham đáng trách nhẹ nhưng phai chậm, sân đáng trách nặng nhưng phai nhanh, si đáng trách nặng và phai chậm. Ngài chỉ rõ cả nhân sinh và nhân diệt của từng pháp: tham sinh từ chú tâm không đúng cách vào tướng đẹp và diệt nhờ tướng không đẹp; sân sinh từ tướng trái ý gây bực và diệt nhờ tâm từ; si sinh từ chú tâm không đúng cách và diệt nhờ chú tâm đúng cách.

Điểm thực hành

Khi tham khởi lên hôm nay, hãy đổi đối tượng chú tâm như kinh dạy: nhìn vào tướng không đẹp của điều đang kéo mình; khi sân khởi, hướng tâm về tâm từ; và luôn kiểm lại mình đang chú tâm đúng cách hay không.

Phẩm Lớn Kinh Du Sĩ Ngoại Đạo “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), nếu các vị du sĩ theo tôn giáo khác hỏi như sau: ‘Có ba pháp này, này các bạn. Ba pháp nào? Tham, sân và si — đó là ba pháp này, này các bạn. Trong ba pháp này, này các bạn, đâu là điểm riêng, đâu là điểm hơn, đâu là điểm khác nhau?’ Khi được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các thầy sẽ trả lời các vị du sĩ theo tôn giáo khác ấy thế nào?” “Bạch Ngài, các pháp của chúng con lấy Đức Phật làm gốc, lấy Đức Phật làm người dẫn đường, lấy Đức Phật làm chỗ nương tựa. Bạch Ngài, lành thay nếu chính Đức Phật làm rõ ý nghĩa của lời nói này. Sau khi nghe Đức Phật, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ.” “Vậy thì, này các Tỷ-kheo, hãy nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.”

“Thưa vâng, bạch Ngài.” Các vị Tỷ-kheo ấy đáp lời Đức Phật. Đức Phật nói như sau: “Này các Tỷ-kheo, nếu các vị du sĩ theo tôn giáo khác hỏi như sau: ‘Có ba pháp này, này các bạn. Ba pháp nào? Tham, sân và si — Đó là ba pháp này, này các bạn. Trong ba pháp này, này các bạn, đâu là điểm riêng, đâu là điểm hơn, đâu là điểm khác nhau?’ Khi được hỏi vậy, này các Tỷ-kheo, các thầy hãy trả lời các vị du sĩ theo tôn giáo khác ấy như sau: ‘Tham, này các bạn, là điều đáng trách nhẹ, nhưng phai đi chậm. Sân là điều đáng trách nặng, nhưng phai đi nhanh. Si là điều đáng trách nặng, và phai đi chậm.’ ‘Do nguyên nhân gì, này các bạn, do duyên gì mà tham chưa sinh thì sinh lên, và tham đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh?’ Cần trả lời là: ‘Tướng đẹp.

Với ai chú tâm không đúng cách vào tướng đẹp, tham chưa sinh thì sinh lên, và tham đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh. Đây là nguyên nhân, này các bạn, đây là duyên khiến tham chưa sinh thì sinh lên, và tham đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh.’ ‘Do nguyên nhân gì, này các bạn, do duyên gì mà sân chưa sinh thì sinh lên, và sân đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh?’ Cần trả lời là: ‘Tướng trái ý gây bực. Với ai chú tâm không đúng cách vào tướng trái ý gây bực, sân chưa sinh thì sinh lên, và sân đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh. Đây là nguyên nhân, này các bạn, đây là duyên khiến sân chưa sinh thì sinh lên, và sân đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh.’ ‘Do nguyên nhân gì, này các bạn, do duyên gì mà si chưa sinh thì sinh lên, và si đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh?’ Cần trả lời là: ‘Sự chú tâm không đúng cách.

Với ai chú tâm không đúng cách, si chưa sinh thì sinh lên, và si đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh. Đây là nguyên nhân, này các bạn, đây là duyên khiến si chưa sinh thì sinh lên, và si đã sinh thì đưa đến tăng trưởng và lớn mạnh.’ ‘Do nguyên nhân gì, này các bạn, do duyên gì mà tham chưa sinh thì không sinh lên, hay tham đã sinh thì được từ bỏ?’ Cần trả lời là: ‘Tướng không đẹp. Với ai chú tâm đúng cách vào tướng không đẹp, tham chưa sinh thì không sinh lên, hay tham đã sinh thì được từ bỏ. Đây là nguyên nhân, này các bạn, đây là duyên khiến tham chưa sinh thì không sinh lên, hay tham đã sinh thì được từ bỏ.’ ‘Do nguyên nhân gì, này các bạn, do duyên gì mà sân chưa sinh thì không sinh lên, hay sân đã sinh thì được từ bỏ?’ Cần trả lời là: ‘Sự giải thoát của tâm bằng tâm từ.

Với ai chú tâm đúng cách vào sự giải thoát của tâm bằng tâm từ, sân chưa sinh thì không sinh lên, hay sân đã sinh thì được từ bỏ. Đây là nguyên nhân, này các bạn, đây là duyên khiến sân chưa sinh thì không sinh lên, hay sân đã sinh thì được từ bỏ.’ ‘Do nguyên nhân gì, này các bạn, do duyên gì mà si chưa sinh thì không sinh lên, hay si đã sinh thì được từ bỏ?’ Cần trả lời là: ‘Sự chú tâm đúng cách. Với ai chú tâm đúng cách, si chưa sinh thì không sinh lên, hay si đã sinh thì được từ bỏ. Đây là nguyên nhân, này các bạn, đây là duyên khiến si chưa sinh thì không sinh lên, hay si đã sinh thì được từ bỏ.’” Bài thứ 8.