Saṅgārava — Bờ Bên Này, Bờ Bên Kia
Bà-la-môn Saṅgārava hỏi thế nào là bờ bên này, thế nào là bờ bên kia. Đức Phật trả lời bằng mười cặp chi phần: mỗi chi phần tà là bờ bên này, chi phần chánh tương ứng là bờ bên kia — rồi Ngài khép lại bằng những câu kệ nổi tiếng: ít người đến được bờ bên kia, số còn lại chỉ xuôi ngược chạy ở bờ này; kẻ trí bỏ pháp đen, tu tập pháp trắng, đoạn tận lậu hoặc và tịch tịnh ngay ở đời.
Điểm thực hànhBờ bên kia không ở đâu xa: nó bắt đầu ngay khi một chi phần tà trong ta được thay bằng chi phần chánh tương ứng. Muốn sang bờ, đừng chờ một chuyến đò lớn — hãy đổi từng chi phần một, từ cái kiến trước tiên.
Phẩm Lễ Bước Xuống Kinh Saṅgārava Bấy giờ, Bà-la-môn Saṅgārava đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, nói với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm. Sau khi nói những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Bà-la-môn Saṅgārava bạch Thế Tôn: — Thưa Tôn giả Gotama, thế nào là bờ bên này? Thế nào là bờ bên kia?” Tà kiến, này Bà-la-môn, là bờ bên này, chánh kiến là bờ bên kia; Tà tư duy là bờ bên này, chánh tư duy là bờ bên kia; Tà ngữ là bờ bên này, chánh ngữ là bờ bên kia; Tà nghiệp là bờ bên này, chánh nghiệp là bờ bên kia; Tà mạng là bờ bên này, chánh mạng là bờ bên kia; Tà tinh tấn là bờ bên này, chánh tinh tấn là bờ bên kia; Tà niệm là bờ bên này, chánh niệm là bờ bên kia; Tà định là bờ bên này, chánh định là bờ bên kia; Tà trí là bờ bên này, chánh trí là bờ bên kia; Tà giải thoát là bờ bên này, chánh giải thoát là bờ bên kia; Này Bà-la-môn, đây là bờ bên này, đây là bờ bên kia.
Ðến được bờ bên kia,
Còn số người còn lại,
Xuôi ngược chạy bờ này.
Những ai hành trì pháp,
Theo Chánh pháp khéo dạy,
Sẽ đến bờ bên kia,
Vượt ma giới khó thoát.
Kẻ trí bỏ pháp đen,
Tu tập theo pháp trắng,
Bỏ nhà, sống không nhà,
Sống viễn ly khổ lạc.
Hãy cầu vui Niết-bàn,
Bỏ dục, không chướng ngại,
Kẻ trí tự rửa sạch,
Cấu uế từ nội tâm.
Những ai với chánh tâm,
Khéo tu tập giác chi,
Từ bỏ mọi ái nhiễm
Hoan hỷ không chấp thủ,
Không lậu hoặc, sáng chói,
Sống tịch tịnh ở đời.
Nghĩa là
Trong loài người, thật ít người đến được bờ bên kia. Còn những người còn lại, số đông, chỉ chạy xuôi chạy ngược ở bờ bên này. Những ai, khi Pháp đã được khéo giảng dạy, thực hành đúng theo Chánh pháp ấy, những người ấy sẽ đến được bờ bên kia, vượt qua cõi của thần chết, nơi rất khó vượt qua. Từ bỏ các pháp đen tối, kẻ trí tu tập các pháp trắng trong; rời bỏ nhà cửa, sống đời không nhà, ở nơi viễn ly, chỗ khó tìm được niềm vui. Hãy tìm niềm vui ngay ở nơi ấy; từ bỏ các dục lạc, không còn sở hữu điều gì, kẻ trí tự gột rửa chính mình khỏi những cấu uế của nội tâm. Những ai mà trong các giác chi, tâm được khéo tu tập đúng đắn; buông bỏ mọi sự bám giữ, hoan hỷ trong sự không chấp thủ; các lậu hoặc đã đoạn tận, tâm sáng chói, những vị ấy đã tịch tịnh ngay ở đời này.
Bài thứ 5.