Subhā ở vườn xoài của Jīvaka
Trong vườn xoài của Jīvaka, một kẻ vô lại chặn đường Tỷ-kheo-ni Subhā và dùng mọi lời đường mật — rừng xuân trổ hoa, vải Kāsī, nữ trang vàng ngọc, giường quý trầm hương — để quyến rũ cô. Subhā đáp bằng bài giảng về thân bất tịnh: thân này chỉ là xác chứa đầy vật ghê tởm sẽ tan rã, như con rối gỗ buộc bằng dây, như hình vẽ trên tường; còn đôi mắt gã say mê chỉ là viên bi đặt trong hốc, có bong bóng, nước mắt và ghèn. Nói xong, cô móc con mắt của mình ra trao cho gã. Gã lập tức tắt dục và xin tha thứ; còn Subhā đến gặp Phật thì mắt lành lại như cũ.
Điểm thực hànhKhi bị say mê một 'phần' của thân thể, hãy nhìn phần ấy đúng như nó là — như Subhā nhìn con mắt: viên bi trong hốc, có nước mắt và ghèn — ảo tưởng sẽ tắt ngay.
Therīgāthā 14.1 Nhóm Ba Mươi Subhā ở vườn xoài của Jīvaka
khu vườn xoài đáng yêu của Jīvaka,
có kẻ vô lại đã cản ngăn nàng.
Subhā đã nói với gã ấy điều này:
‘Này ông, tôi đã làm điều gì xúc phạm đến ông,
mà ông đứng cản ngăn tôi?
Bởi vì việc người nam đụng chạm
đến người nữ xuất gia là không được phép.
Điều học này đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng
trong Giáo Pháp khả kính của bậc Đạo Sư.
Tôi là người nữ có bản thể thanh tịnh, không nhơ bẩn,
tại sao ông đứng cản ngăn tôi?
Ông có tâm bị nhiễu loạn, còn tôi không bị nhiễu loạn,
ông có sự luyến ái, còn tôi có sự luyến ái đã được xa lìa, không nhơ bẩn,
có tâm ý đã được giải thoát về mọi lãnh vực,
tại sao ông đứng cản ngăn tôi?’
‘Nàng trẻ trung và không xấu xa,
việc xuất gia sẽ làm điều gì cho nàng?
Nàng hãy quăng bỏ y ca-sa,
hãy đến, chúng ta hãy vui thú ở khu rừng đã được trổ hoa.
Các cây cối, vươn lên với bụi phấn của những bông hoa,
tỏa ra khắp nơi mùi hương ngọt ngào.
Tháng đầu xuân là mùa hoan lạc;
nàng hãy đến, chúng ta hãy vui thú ở khu rừng đã được trổ hoa.
Các cây cối với những đỉnh chóp đã được đơm bông
tựa như đang di chuyển đến (mỗi khi) được lay động bởi gió.
Sẽ có sự hứng thú gì cho nàng,
nếu nàng một mình đi sâu vào trong khu rừng?
Nàng không bạn đồng hành muốn đi vào
khu rừng lớn, vắng vẻ, có sự kinh hoàng,
được lai vãng bởi các bầy thú dữ,
bị khuấy động bởi những con voi cái động cỡn với những con voi đực.
Nàng đi tới lui tựa như con búp bê làm bằng vàng,
tựa như nàng tiên ở vườn hoa Cittaratha.
Ôi tuyệt thế giai nhân, nàng chói sáng
với các loại vải Kāsī tinh tế, bóng láng.
Ôi người có đôi mắt dịu dàng của loài nhân điểu, ta có thể chiều theo sự sai bảo của nàng
nếu chúng ta chung sống ở bên trong khu rừng,
bởi vì không có sanh linh nào
đáng yêu hơn nàng.
Nếu nàng sẽ làm theo lời nói của ta,
được an vui, nàng hãy đến, hãy ngụ ở trong nhà,
với việc cư ngụ ở trong sự an toàn của tòa lâu đài,
có những người nữ làm công việc hầu hạ nàng.
Hãy mặc vào các tấm vải Kāsī tinh tế,
hãy trưng diện tràng hoa và vật thoa.
Ta sẽ tạo ra cho nàng nhiều nữ trang các loại
làm bằng vàng, ngọc ma-ni, và ngọc trai.
Nàng hãy ngự lên chiếc giường ngủ vô cùng quý giá,
có màn che được giặt sạch bụi bặm, xinh đẹp,
được trải lên bằng lớp nệm lông thú, mới tinh,
được trang trí bằng gỗ trầm có hương thơm ngát.
Giống như đóa sen xanh kia, được vươn lên từ trong nước,
được thân cận với phi nhân,
tương tự như vậy với việc thực hành Phạm hạnh,
nàng sẽ đi đến tuổi già khi các phần thân thể còn thuộc về riêng mình.’
‘Đối với ông, ở đây, ở cái thân xác có bản chất tan rã,
chứa đầy các vật ghê tởm, làm cho các bãi tha ma phát triển,
vật gì được xem là cốt lõi
mà sau khi nhìn thấy vật ấy thì ông mất hồn và nhìn đắm đuối?’
‘Đôi mắt (của nàng) tựa như (cặp mắt) của loài nai cái,
tựa như (cặp mắt) của nữ nhân điểu ở trong khu rừng.
Sau khi nhìn theo đôi mắt của nàng,
niềm thích thú dục tình của ta gia tăng thêm nữa.
(Đôi mắt của nàng) giống như chóp đỉnh của đóa sen xanh
ở trên khuôn mặt tựa như vàng không vết bẩn của nàng.
Sau khi nhìn theo đôi mắt của nàng,
mức độ dục tình của ta gia tăng thêm nữa.
Hỡi người có lông mi dài, hỡi người có cái nhìn trong trắng,
cho dầu nàng đi xa, ta (sẽ) nhớ (nàng).
Hỡi người có đôi mắt dịu dàng của loài nhân điểu,
bởi vì không có cặp mắt nào đáng yêu hơn cặp mắt của nàng.’
‘Ông muốn đi vào con đường sái quấy,
ông muốn tầm cầu mặt trăng làm đồ chơi,
ông muốn nhảy qua ngọn núi Meru,
(khi) ông đeo đuổi người con của đức Phật.
Thậm chí ở thế gian luôn cả chư Thiên,
giờ đây không có sự luyến ái nào có thể hiện hữu ở ta.
Ta cũng không biết sự ái luyến ấy là loại nào
một khi nó đã bị tiêu diệt tận gốc rễ bởi Đạo Lộ (thánh thiện).
(Sự luyến ái) tựa như (tàn lửa) được văng ra từ chậu than hồng,
tựa như bát chất độc đã được làm cho tiêu tán.
Ta cũng không biết sự ái luyến ấy là loại nào
một khi nó đã bị tiêu diệt tận gốc rễ bởi Đạo Lộ (thánh thiện).
Đối với người nữ nào, (năm uẩn này) chưa được quán xét
hay là bậc Đạo Sư chưa được phụng sự,
ông hãy đi quyến rũ người nữ như thế ấy.
(Nếu quyến rũ) con người đã nhận biết này, ông đây (sẽ) bị khốn khổ.
Bởi vì khi bị mắng nhiếc hay được lễ bái,
khi có sự an lạc hay khổ đau, niệm của tôi đều được thiết lập.
Sau khi biết rằng: ‘Pháp bị tạo tác là không tốt đẹp,’
tâm của tôi không bám víu vào bất cứ nơi nào.
Tôi đây là nữ đệ tử của bậc Thiện Thệ,
có sự di chuyển bằng chiếc xe Đạo Lộ tám chi phần,
có mũi tên đã được nhổ lên, không còn lậu hoặc,
đã được đi đến căn nhà trống vắng, tôi thỏa thích.
Bởi vì tôi đã nhìn thấy những con búp bê khéo được tô màu,
hoặc những con rối bằng gỗ,
được buộc chặt bằng những sợi dây và những thanh gỗ,
nhảy múa theo nhiều kiểu.
Khi (những) sợi dây và thanh gỗ ấy được lấy ra,
được tháo rời, được gỡ bỏ, được phân tán,
đã được làm thành mảnh vụn, không thể tìm ra,
trong trường hợp ấy thì tâm có thể trú vào cái gì?
Tương tự như thế ấy, các phần thân thể của tôi
không vận hành nếu thiếu đi các pháp ấy (đất, nước, v.v…);
(cơ thể) không vận hành nếu thiếu đi các phần (tay, chân, v.v…),
trong trường hợp ấy thì tâm có thể trú vào cái gì?
Giống như ông đã nhìn thấy bức tranh vẽ (hình người) được bôi màu vàng,
được tạo ra ở bức tường,
cái nhìn của ông về cái (hình người) ấy đã bị bóp méo,
cái tưởng về con người (đứng ở bức tường) là không có ý nghĩa.
Tựa như ảo ảnh được tạo ra ở phía trước,
tựa như cái cây bằng vàng ở trong giấc mơ,
tựa như sự phô bày hình thức ở giữa đám người,
này kẻ mù lòa, ông đi theo cái không thật.
(Con mắt) tựa như viên bi tròn được đặt vào cái hốc,
có cái bong bóng ở chính giữa cùng với nước mắt,
chất ghèn được tiết ra ở nơi ấy,
các phần tử của con mắt được xoay chuyển theo nhiều lối.’
Với tâm ý không luyến tiếc, vị ni có khuôn mặt dễ thương, đã móc lấy (con mắt),
và đã không tiếc nuối (nói rằng):
‘Này, ông hãy mang đi con mắt cho ông đi,’
đồng thời đã trao con mắt cho gã đàn ông ấy.
Liền khi ấy sự luyến ái của gã ấy đã ngưng hẳn,
và tại nơi ấy gã đã xin vị ni thứ lỗi:
‘Thưa vi ni thực hành Phạm hạnh, có thể tốt lành được chăng?
Việc như thế này sẽ không tái diễn.
Sau khi xúc phạm con người như thế này,
tựa như đã ôm lấy ngọn lửa cháy bùng,
giống như đã cầm lấy nọc độc của con rắn.
Còn có thể tốt lành được chăng? Xin hãy thứ lỗi cho tôi.’
Và đã được tự do lìa khỏi gã ấy,
vị tỳ khưu ni ấy đã đi đến gặp đức Phật cao quý.
Sau khi nhìn thấy tướng trạng phước báu cao quý,
con mắt đã trở nên giống như tình trạng trước đây.”
Trưởng lão ni Subhā ngụ ở vườn xoài của Jīvaka đã nói bài kệ như thế.
Nghĩa là
Khu vườn xoài đáng yêu của Jīvaka, khi Tỷ-kheo-ni Subhā đang đi đến, một kẻ vô lại chặn đường nàng. Subhā nói với gã điều này: 'Này ông, tôi đã xúc phạm gì đến ông, mà ông đứng chặn tôi? Vì người nam đụng chạm đến người nữ xuất gia là không được phép. trong Giáo pháp đáng kính của bậc Đạo sư, điều học này đã được bậc Thiện Thệ thuyết giảng; Tôi thanh tịnh, không nhơ bẩn, sao ông đứng chặn tôi? Ông thì tâm nhiễu loạn, còn tôi không nhiễu loạn, ông có luyến ái, còn tôi đã xa lìa luyến ái, không nhơ bẩn, tâm đã giải thoát về mọi mặt, sao ông đứng chặn tôi?' (Gã nói:) 'Nàng trẻ trung, không xấu xa, xuất gia làm được gì cho nàng? Hãy quăng bỏ y ca-sa, hãy đến, ta vui thú trong rừng hoa nở. tỏa mùi hương ngọt ngào khắp nơi, các cây vươn lên với bụi phấn hoa. Tháng đầu xuân là mùa hoan lạc; hãy đến, ta vui thú trong rừng hoa nở. Các cây với đỉnh chóp đơm bông như đang gào thét mỗi khi gió lay động. Nàng sẽ có hứng thú gì, nếu một mình đi sâu vào rừng? nơi bầy thú dữ lai vãng, bị khuấy động bởi voi cái động cỡn với voi đực; Nàng không bạn đồng hành, muốn đi vào khu rừng lớn vắng vẻ, kinh hoàng. Nàng đi tới lui như con búp bê bằng vàng, như nàng tiên ở vườn Cittaratha. với vải Kāsī tinh tế, xinh đẹp, nàng chói sáng trong y phục đẹp, không ai sánh bằng. Ôi người có đôi mắt nhân điểu, ta có thể chiều theo ý nàng nếu ta chung sống trong rừng, vì không sinh linh nào đáng yêu hơn nàng. Nếu nàng nghe lời ta, được an vui, hãy đến, ở trong nhà, cư ngụ an toàn trong tòa lâu đài, có người nữ hầu hạ nàng. Hãy mặc vải Kāsī tinh tế, trưng diện tràng hoa và phấn thoa. bằng vàng, ngọc ma-ni và ngọc trai, ta sẽ làm cho nàng nhiều nữ trang. màn che giặt sạch bụi, xinh đẹp, trải nệm lông thú mới tinh, Hãy ngự lên chiếc giường vô cùng quý giá, trang trí gỗ trầm thơm ngát. Như đóa sen xanh vươn lên từ nước, không người phàm nào chạm tới, cũng vậy, nàng sống Phạm hạnh, sẽ già đi với thân thể chưa ai chung đụng.' (Subhā đáp:) 'Vật gì mà ông xem là cốt lõi, chứa đầy vật ghê tởm, nuôi lớn bãi tha ma, ở cái thân có bản chất tan rã này để nhìn rồi mất hồn, ngắm đắm đuối?' (Gã nói:) 'Đôi mắt nàng như mắt nai cái, như mắt nữ nhân điểu trong núi rừng. Nhìn vào đôi mắt nàng, niềm thích thú dục tình của ta tăng thêm nữa. Đôi mắt nàng như chóp đỉnh đóa sen xanh trên khuôn mặt như vàng không vết bẩn của nàng. Nhìn vào đôi mắt nàng, mức dục tình của ta tăng thêm nữa. dù nàng đi xa, ta vẫn nhớ nàng, này người có lông mi dài, cái nhìn trong trắng; không cặp mắt nào đáng yêu hơn mắt nàng, này người có đôi mắt nhân điểu.' 'Ông muốn đi đường sái quấy, muốn tầm cầu mặt trăng làm đồ chơi, muốn nhảy qua núi Meru, khi đeo đuổi người con của Đức Phật. Ngay cả ở thế gian cùng chư Thiên, giờ đây trong ta không còn luyến ái nào. Ta cũng không biết luyến ái ấy là loại nào, vì nó đã bị Đạo lộ diệt tận gốc rễ. Luyến ái như tàn lửa văng ra từ chậu than hồng, như bát chất độc đã bị đổ bỏ. Ta cũng không biết luyến ái ấy là loại nào, vì nó đã bị Đạo lộ diệt tận gốc rễ. Người nữ nào chưa quán xét (thân này), hay chưa phụng sự bậc Đạo sư, ông hãy quyến rũ người nữ như thế. Còn quyến rũ người đã biết rõ này, ông sẽ khốn khổ. Bị mắng nhiếc hay được lễ bái, sướng hay khổ, niệm của tôi vẫn được thiết lập. Biết rằng các pháp tạo tác là không đẹp, tâm tôi không bám víu nơi nào. Tôi là nữ đệ tử của bậc Thiện Thệ, đi bằng chiếc xe Đạo lộ tám chi phần, mũi tên đã nhổ lên, không còn lậu hoặc, đến căn nhà trống vắng, tôi thỏa thích. Tôi đã thấy những con búp bê khéo tô màu, hoặc những con rối gỗ, buộc chặt bằng dây và thanh gỗ, nhảy múa theo nhiều kiểu. Khi dây và thanh gỗ ấy được lấy ra, được tháo rời, gỡ bỏ, phân tán, làm thành mảnh vụn, không tìm ra được, thì tâm còn trú vào cái gì? Cũng vậy, các phần thân thể của tôi không vận hành được nếu thiếu các pháp ấy (đất, nước, vân vân); cơ thể không vận hành nếu thiếu các phần (tay, chân, vân vân), thì tâm còn trú vào đâu? Như ông thấy bức tranh hình người bôi màu vàng, vẽ trên bức tường, cái nhìn của ông về nó đã bị bóp méo, cái tưởng 'con người' ấy là vô nghĩa. Như ảo ảnh bày ra trước mặt, như cây vàng trong giấc mơ, này kẻ mù lòa, ông đuổi theo cái rỗng không, như hình nhân phô bày giữa đám người. Con mắt như viên bi tròn đặt vào hốc, có bong bóng ở giữa, cùng nước mắt, ghèn tiết ra ở nơi ấy, các phần của mắt gộp lại với nhau.' Tâm không luyến tiếc, vị ni mặt dễ thương móc lấy con mắt, không tiếc nuối, nói rằng: 'Này, ông hãy mang con mắt này đi,' rồi trao con mắt cho gã ấy. Ngay lúc ấy, luyến ái của gã ngưng hẳn, và gã xin vị ni thứ lỗi: 'Thưa vị ni sống Phạm hạnh, mong cô được tốt lành! Việc như thế sẽ không tái diễn. Xúc phạm một người như thế này như ôm lấy ngọn lửa cháy bùng, như cầm lấy rắn độc. Mong được tốt lành — xin thứ lỗi cho tôi.' Được tự do khỏi gã ấy, vị Tỷ-kheo-ni ấy đến gặp Đức Phật cao quý. Thấy tướng phước báu cao quý của Ngài, con mắt trở lại như trước. Trưởng lão ni Subhā ngụ ở vườn xoài của Jīvaka đã nói bài kệ như thế.
Nhóm Ba Mươi (hết).