Ký sự về Mahāpajāpatigotamī

Bài ký sự dài về Mahāpajāpatigotamī — người dì và mẹ nuôi của đức Phật: bà xin vào Niết-bàn trước đức Phật cùng năm trăm vị ni, được Ngài cho phép, từ biệt hội chúng, thể nhập các tầng thiền rồi viên tịch; lễ trà tỳ của bà được chư Thiên và đức Phật cùng hội chúng tiễn đưa vô cùng trọng thể. Phần sau, bà tự kể tiền thân: thời đức Phật Padumuttara bà cúng dường bảy ngày và được thọ ký sẽ là dì của đức Phật Gotama, đứng đầu các vị ni kỳ cựu về đức tin lâu năm.

Điểm thực hành

Hãy là hòn đảo của chính mình, lấy các Niệm Xứ làm hành xứ và tu tập bảy chi phần giác ngộ — đó là lời dạy cuối trong bài ký sự này.

Trưởng Lão Ni Ký Sự Phẩm Ekūposathikā Ký sự về trưởng lão ni Mahāpajāpatigotamī

Nghĩa là

Một thời, bậc soi sáng thế gian, ở thành Vesālī, trong khu rừng lớn, ở ngôi nhà mái nhọn, trong giảng đường xinh đẹp. đấng điều ngự con người đang trú ngụ người dì của đấng Chiến Thắng là Tỷ-kheo-ni Mahāgotamī tại ni viện xây ở nơi ấy, trong thành phố đáng yêu. đang cư ngụ cùng với năm trăm vị Tỷ-kheo-ni đã giải thoát, năm trăm vị Tỷ-kheo-ni Khi đang ở nơi thanh vắng, tâm vị ni ấy khởi lên ý nghĩ này: “Ta sẽ không chứng kiến đức Phật vào Niết-bàn, hoặc hai vị đệ tử hàng đầu, của Rāhula, Ānanda và Nanda. Ta sẽ không thể chứng kiến

Sự viên tịch của đức Phật, hoặc của hai vị đệ tử hàng đầu, của Mahākassapa và Nanda, của Ānanda và Rāhula nữa.

Nghĩa là

Trước khi buông bỏ thọ hành rồi vào Niết-bàn, ta cần được đấng Bảo Hộ Thế Gian cho phép đi, bậc Đại Ẩn Sĩ, cho phép.” Năm trăm vị Tỷ-kheo-ni cũng suy nghĩ như thế, năm trăm vị Tỷ-kheo-ni chính ý nghĩ này cũng khởi lên nơi các vị ni như Khemā, v.v… chính ý nghĩ này Khi ấy, mặt đất rung chuyển, tiếng trống trời vang lên. Các vị trời ngụ ở ni viện bị sầu muộn dày vò. vừa than vãn đầy bi thương, họ đã tuôn rơi nước mắt. Cùng với các vị trời ấy, các Tỷ-kheo-ni bạn, đã đến gặp bà Gotamī. Họ quỳ xuống, cúi đầu nơi bàn chân bà, và nói lời này: “Thưa ni sư, chúng con đã rưới nước ở nơi ấy rồi đi đến nơi thanh vắng. Mặt đất vốn vững chãi đã rung chuyển, tiếng trống trời đã vang lên, và những tiếng than khóc đã được nghe thấy. Thưa bà Gotamī, có việc gì chăng?” Khi ấy, bà Gotamī kể lại mọi việc đúng như đã suy nghĩ. Các vị ni ấy cũng kể lại mọi việc đúng như đã suy nghĩ: “Thưa ni sư, nếu bà muốn vào Niết-bàn cao cả, an ổn, Niết-bàn cao cả, an ổn nhất thì tất cả chúng con cũng sẽ vào Niết-bàn với sự chấp thuận của đức Phật. Chúng con cùng nhau rời khỏi nhà và rời khỏi cả sự sinh tồn, chúng con sẽ cùng nhau đi đến Niết-bàn, đích tối thượng.” “Ta sẽ nói gì với những người đang đi đến Niết-bàn đây?” đang đi đến Niết-bàn Khi ấy, bà cùng tất cả các vị ni rời khỏi chỗ ở của các Tỷ-kheo-ni. “Xin các vị trời đang ngự tại trú xứ này hãy thông cảm cho ta. Đây là lần cuối ta nhìn thấy ni viện này. lần nhìn thấy ni viện cuối cùng Nơi nào không có già, không có chết, không phải gần gũi điều mình không thích, không phải xa lìa điều mình yêu thích, ta sẽ đi đến nơi ấy, nơi không bị tạo tác.” Nghe lời ấy, những vị Tỷ-kheo-ni chưa lìa tham ái lời nói ấy của vị ni, con chánh truyền của đấng Thiện Thệ, bị sầu muộn dày vò, đã than vãn rằng: “Than ôi, chúng con phước báu kém cỏi. Trú xứ của các Tỷ-kheo-ni vắng các vị ấy sẽ trở nên trống không. vắng các vị ấy, như các vì sao không còn thấy được vào ban ngày. Các Tỷ-kheo-ni của đấng Chiến Thắng sẽ không còn được nhìn thấy, Bà Gotamī đi đến Niết-bàn cùng năm trăm vị, cùng với năm trăm vị như sông Gaṅgā cùng năm trăm dòng sông chảy về biển cả.” Thấy bà Gotamī đang đi trên đường, các nữ cư sĩ có lòng tin đã ra khỏi nhà, quỳ xuống nơi hai bàn chân của bà và nói điều này: “Xin người hoan hỷ, này vị có tài sản vĩ đại. Xin đừng lìa bỏ chúng con bơ vơ không người bảo hộ. Xin người đừng quyết định vào Niết-bàn,” họ đã than van ầm ĩ như thế. Để xóa nỗi sầu muộn của họ, bà Gotamī đã nói với giọng nói ngọt ngào rằng: “Này các con, than khóc đã đủ rồi, hôm nay là lúc các con nên vui cười. Khổ đã được ta biết rõ toàn diện, nguyên nhân của khổ đã được ta dứt bỏ, sự diệt tận khổ đã được ta chứng ngộ, và con đường cũng đã được ta khéo tu tập.

Phần tụng thứ nhất.

Nghĩa là

Bậc Đạo Sư đã được ta phục vụ, lời dạy của đức Phật đã được ta thực hành, gánh nặng đã được đặt xuống, mạch dẫn đi tái sinh đã bị xóa sạch. Vì mục đích nào ta đã rời nhà xuất gia, vào đời sống không nhà, mục đích ấy tức là sự đoạn tận mọi trói buộc, đã được ta đạt đến. Này các con, đức Phật và Chánh Pháp trọn vẹn của Ngài vẫn còn đó vẫn còn tồn tại khi ta vào Niết-bàn, khi ta vào Niết-bàn, đừng khóc than cho ta. Koṇḍañña, Ānanda, Nanda, v.v…, Rāhula vẫn còn tại thế, hội chúng an lạc, hòa hợp, còn các ngoại đạo thì kiêu hãnh đã bị dập tắt. Danh tiếng của dòng tộc Okkāka, dòng đã chiến thắng Ma Vương, đã được giương cao. đã được giương cao cùng với chiến thắng Ma Vương. Này các con, chẳng phải chính lúc này là thời điểm cho việc ta vào Niết-bàn hay sao? Điều ta ước nguyện từ lâu hôm nay được thành tựu. Này các con, giờ là lúc trống vui mừng vang lên, các con khóc lóc làm gì? Nếu có lòng thương mến đối với ta, và nếu có lòng biết ơn, cho sự tồn tại của Chánh Pháp. tất cả các con hãy tinh tấn vững chắc Khi được ta thỉnh cầu, đấng Toàn Giác đã cho phép phụ nữ xuất gia. đấng Toàn Giác đã ban cho sự xuất gia Vì thế, ta đã hoan hỷ thế nào, thì các con hãy làm theo như thế.” Sau khi dặn dò như thế, bà Gotamī dẫn đầu các Tỷ-kheo-ni, đã đến đảnh lễ đức Phật, rồi nói lời này: “Bạch đấng Thiện Thệ, con là mẹ của Ngài. Và bạch đấng Anh Hùng, Ngài là cha của con. Bạch đấng Bảo Hộ, Ngài là người ban niềm an lạc trong Chánh Pháp. Bạch ngài Gotama, con được sinh ra bởi Ngài. Bạch đấng Thiện Thệ, thân xác này của Ngài lớn lên là nhờ con. thân xác này của Ngài Còn Pháp thân không thể chê trách của con được tăng trưởng là nhờ Ngài. Nhờ con, Ngài được uống sữa làm dịu cơn khát trong chốc lát. Ngài được uống sữa Nhờ Ngài, con được uống dòng sữa Giáo Pháp thanh tịnh vô tận. chính dòng sữa Giáo Pháp thanh tịnh vô tận. Bạch đấng Đại Hiền Trí, về việc nuôi dưỡng chăm sóc, Ngài không nợ con gì. Ngài không có nợ nần. Mong sao các phụ nữ mong mỏi con trai đều đạt được người con trai như thế này. Mẹ của các vị vua như Mandhātu, v.v…, vẫn ở trong biển sinh tồn. Này con, ta đã bị chìm đắm, nhờ Ngài ta đã vượt qua đại dương sinh tồn. Với hàng phụ nữ, danh xưng ‘Hoàng hậu, mẹ của vua’ thì dễ đạt được. danh xưng ‘Hoàng hậu, mẹ của vua’ là dễ đạt được. Còn danh xưng ‘Người mẹ của đức Phật’ thì đạt được vô cùng khó. Và bạch đấng Anh Hùng, nhờ Ngài con đã đạt được ước nguyện ấy. ước nguyện ấy của con. Với con, tất cả điều ấy, dù nhỏ bé hay lớn lao, đều đã được trọn đủ. Con muốn bỏ xác thân này, muốn vào Niết-bàn. Con muốn bỏ xác thân này, Bạch đấng Anh Hùng, xin Ngài cho phép con. vị đã đoạn tận khổ đau, Xin Ngài duỗi ra hai bàn chân mềm như hoa sen, điểm tô bằng căm bánh xe và ngọn cờ, hai bàn chân mềm dịu như hoa sen con sẽ bày tỏ lòng tôn kính đến Ngài với lòng yêu mến dành cho người con trai. xin Ngài cho thấy rõ thân thể như khối vàng, thân thể như khối vàng, sau khi chiêm ngưỡng thân thể của Ngài, con sẽ đi về chốn an tịnh.” Đấng Chiến Thắng cho người dì thấy thân thể đầy đủ ba mươi hai tướng tốt điểm tô bằng những hào quang xinh đẹp, như mặt trời non trẻ ló ra từ đám mây chiều. đã cho người dì nhìn thấy Sau đó, bà Gotamī cúi đầu nơi lòng bàn chân in dấu bánh xe, như đóa sen nở rộ dưới ánh mặt trời bình minh. lòng bàn chân in dấu bánh xe, Sau đó, bà Gotamī cúi đầu xuống “Con xin đảnh lễ đấng mặt trời của nhân loại, vị tiêu biểu của dòng dõi mặt trời. Đây là lần tử biệt cuối cùng của con, con không gặp Ngài nữa. Bạch đấng Cao Cả của thế gian, hàng phụ nữ là nguồn của mọi điều xấu xa. hàng phụ nữ gây nên mọi điều xấu xa Bạch đấng thể hiện lòng bi mẫn, nếu con có điều sai trái gì, xin Ngài tha thứ. Và bạch đấng Nhân Ngưu, con đã nhiều lần cầu xin cho phụ nữ được xuất gia, con đã nhiều lần cầu xin trong việc này nếu con có điều sai trái, xin Ngài tha thứ điều ấy. Bạch đấng Đại Hùng, các Tỷ-kheo-ni đã được con dạy dỗ với sự cho phép của Ngài. với sự cho phép của Ngài. Bạch đấng chúa tể về kham nhẫn, nếu trong việc ấy có điều dạy dỗ kém cỏi, xin Ngài tha thứ điều ấy.” (Đức Phật đáp): “Người có đức hạnh làm trang sức, kham nhẫn được cả điều gọi là không thể kham nhẫn, thì còn việc gì nữa? kham nhẫn được cả điều không thể kham nhẫn thì còn việc gì? Ta sẽ nói gì hơn với bà, người đang tiến đến Niết-bàn? với bà, người đang tiến đến Niết-bàn? Khi hội chúng Tỷ-kheo của Ta thanh tịnh, không khiếm khuyết, đang tiến bước để ra khỏi thế gian này, như quầng trăng ra đi lúc rạng đông, sau khi thấy các thiên thể dần biến mất.” Khi ấy, các Tỷ-kheo-ni kia để vai phải hướng về đấng Chiến Thắng cao cả mà đi nhiễu quanh, như các vì sao theo mặt trăng di chuyển quanh núi Sumeru. Sau đó họ quỳ xuống, cúi đầu nơi bàn chân đức Phật, rồi đứng lên chiêm ngưỡng khuôn mặt của Ngài. “Mắt con chưa thỏa mãn khi nhìn ngắm Ngài, tai chưa thỏa mãn khi nghe Ngài thuyết giảng, chỉ riêng một mình tâm của con, đạt được sự thỏa mãn ấy nhờ hương vị của Giáo Pháp. Bạch đấng Cao Quý của loài người, khi Ngài tuyên thuyết giữa hội chúng, là vị đánh đổ kiêu căng của những người đối chất, những người nào nhìn thấy khuôn mặt của Ngài những người ấy thật có phước. Bạch đấng có ngón tay chân dài, những người nào khom mình nơi bàn chân xinh đẹp có gót nhô ra, những người nào khom mình nơi bàn chân bạch bậc Thượng Đức, những người ấy cũng có phước. Bạch đấng Thượng Nhân, những người nào nghe những lời ngọt ngào, vui vẻ, diệt trừ lỗi lầm và lợi ích của Ngài, những lời nói ngọt ngào, vui vẻ, diệt trừ lỗi lầm và lợi ích những người nào lắng nghe những người ấy cũng có phước. Bạch đấng Đại Hùng, nhiệt tâm lễ bái bàn chân Ngài, con đã vượt qua rừng rậm luân hồi nhiệt tâm lễ bái bàn chân Ngài, con đã vượt qua rừng rậm luân hồi nhờ lời thiện thuyết của đấng Quang Vinh, con thật có phước.” Sau đó, vị ni có hạnh kiểm tốt đẹp ấy thông báo đến hội chúng Tỷ-kheo. đã thông báo đến hội chúng Tỷ-kheo. Và sau khi đảnh lễ Rāhula, Ānanda, Nanda, bà đã nói điều này: “Mẹ nhờm gớm xác thân này, như chỗ trú của rắn độc, là chỗ ngụ của bệnh tật, chồng chất khổ đau, là chốn lui tới của già và chết, – – đầy rẫy ô nhiễm và tội lỗi, bị lệ thuộc vào người khác, không tự chủ. Vì thế Mẹ muốn vào Niết-bàn. Này các con trai, hãy thông cảm cho Mẹ.” Vị Nanda và bậc hiền thiện Rāhula, đã lìa sầu muộn, không còn ô nhiễm, bền vững, không lay động, chắc chắn, kiên quyết, đã suy xét về lẽ tự nhiên rằng: “Thật đáng hổ thẹn cho thân bị tạo tác, chao đảo, không có lõi, như cây chuối, như trò ảo thuật hay ảo ảnh, ngắn ngủi, không bền vững. Ngay cả bà Gotamī này, người dì của đấng Chiến Thắng, là người nuôi dưỡng đức Phật, rồi cũng đi đến cái chết; mọi pháp hữu vi đều vô thường.” Lúc bấy giờ, ngài Ānanda, bậc hữu học, người thương mến đấng Chiến Thắng, bị sầu muộn dày vò. Tại đó, vừa tuôn lệ, vị ấy vừa rên rĩ tiếc thương: vị ấy rên rĩ tiếc thương: “Này ôi! Bà Gotamī đi đến chốn thanh tịnh. Hiển nhiên, chẳng bao lâu nữa đức Phật cũng sẽ tịch diệt chẳng bao lâu nữa như ngọn lửa hết nhiên liệu.” Bà Gotamī nói với ngài Ānanda đang than vãn ấy như vầy: Bà Gotamī nói với ngài Ānanda “Này vị sâu như biển cả về sự nghe học. Này vị nhiệt tâm hầu cận đức Phật. Này con, đừng mải thương tiếc khi lúc vui cười đã đến với con. Này con, Niết-bàn, nơi nương nhờ của ta, đã đến với ta. Này con yêu, được con cầu khẩn, đức Phật đã cho phép chúng ta xuất gia. đức Phật đã cho phép chúng ta xuất gia. Này con, đừng phiền muộn, sự nỗ lực của con đã có kết quả. Con đường ấy, ngay cả các đạo sư ngoại đạo xưa cũng không thấy được, bởi các đạo sư ngoại đạo xưa, lại được những bé gái hiền thiện bảy tuổi biết đến. những bé gái hiền thiện bảy tuổi. Này vị hộ trì Giáo Pháp của đức Phật, giờ là lần cuối con nhìn thấy. Này con, ta đi đến nơi mà đến rồi thì không còn được nhìn thấy.” nơi mà đến rồi thì không còn được nhìn thấy Có lần nọ, đấng Lãnh Đạo cao cả của thế gian bị hắt hơi khi đang thuyết Pháp, đấng Lãnh Đạo cao cả của thế gian bị hắt hơi khi ấy, với lòng thương tưởng, tôi đã nói lời mong mỏi rằng: tôi đã nói lời mong mỏi rằng: “Bạch đấng Đại Hùng, xin Ngài hãy sống thọ. Bạch bậc Đại Hiền Trí, xin Ngài tồn tại trọn kiếp. Vì lợi ích của tất cả thế gian, xin Ngài hãy là vị không già, không chết.” Với tôi, người đã nói như thế, đức Phật ấy đã nói điều này: đức Phật ấy đã nói điều này: “Này Gotamī, chư Phật không nên được tôn vinh như thế, như cách bà đã tôn vinh.” “Bạch đấng Toàn Tri, vậy các đấng Như Lai nên được tôn vinh thế nào? các đấng Như Lai nên được tôn vinh thế nào? Chư Phật không nên được tôn vinh thế nào? Được hỏi, xin Ngài giảng cho con điều ấy.” “Bà hãy nhìn các vị đệ tử hòa hợp, ra sức tinh tấn, cương quyết, nỗ lực mạnh mẽ một cách bền bỉ; Bà hãy nhìn xem các vị đệ tử ấy là sự tôn vinh chư Phật.” Từ nơi ấy, sau khi về ni viện, một mình tôi đã suy nghiệm rằng: “Đấng Bảo Hộ, vị đã đến tận cùng ba cõi, hài lòng về hội chúng hòa hợp. hài lòng về hội chúng hòa hợp. Vậy ta sẽ vào Niết-bàn, ta đừng chứng kiến sự băng hoại ấy.” ta đừng chứng kiến sự băng hoại ấy.” Sau khi suy nghĩ như thế, tôi đã đến gặp bậc Đệ Nhất Ẩn Sĩ. Tôi đã thông báo thời điểm mình vào Niết-bàn đến bậc Hướng Đạo. đến bậc Hướng Đạo. Do đó, Ngài đã đồng ý rằng: “Này Gotamī, bà hãy tự biết thời điểm.” Mọi phiền não trong con đã bị thiêu sạch, mọi kiếp sống đã xóa sạch; như voi cái tự cắt đứt dây trói, con sống không còn ô nhiễm trong tâm. Thật tốt đẹp cho con, con đã đạt ba minh ngay trước đức Phật cao cả nhất, con đã làm theo lời dạy của đức Phật. Bốn tuệ phân tích, tám mức giải thoát và sáu thắng trí con đã chứng được; con đã làm theo lời dạy của đức Phật.” “Này Gotamī, những kẻ ngu dốt, chậm chạp trong việc lãnh hội Giáo Pháp, những kẻ ngu dốt, chậm chạp ấy bà hãy thị hiện thần thông để họ từ bỏ tà kiến.” bà hãy thị hiện thần thông Khi ấy, với sự cho phép của đức Phật, bà Gotamī quỳ xuống đảnh lễ đấng Toàn Giác rồi bay lên không trung và thị hiện nhiều loại thần thông. với sự cho phép của đức Phật, bà Gotamī Từ một, bà trở thành nhiều, và cũng như thế, từ nhiều trở thành một. Bà hiện ra, biến mất, đi xuyên qua vách tường, xuyên qua núi không bị chướng ngại. đi xuyên qua vách, qua núi không bị chướng ngại. Bà cũng chìm vào trong lòng đất. Bà đi trên nước mà không làm chao động mặt nước, như đi trên đất liền. Khi ấy, bà di chuyển với thế kiết già như loài chim trên không trung. với thế kiết già như loài chim Bằng thân, bà tác động đến tận chỗ ngụ của đấng Phạm Thiên. đến tận chỗ ngụ của đấng Phạm Thiên. Sau khi làm núi Sineru thành cán lọng và quả đất thành cái lọng che, làm quả đất thành cái lọng che, bà đã xoay ngược lại đến tận gốc rễ. Đang cầm lọng che, bà đi kinh hành giữa hư không. Và bà làm thế gian mù mịt khói như lúc sáu mặt trời mọc lên. bà làm thế gian mù mịt khói Bà làm rối ren bằng những tràng hoa lửa như thế gian lúc hoại kiếp. như thế gian vào lúc hoại kiếp. Về tảng đá khổng lồ Mucalinda, núi Meru ở gốc, núi Mandāra và Daddara ở giữa, bà nắm lấy tất cả bằng một nắm tay như nắm những hạt cải. bằng một nắm tay Với đầu ngón tay, bà che khuất mặt trời cùng mặt trăng. mặt trời cùng với mặt trăng. Bà nắm giữ một ngàn mặt trăng và mặt trời như nắm tràng hoa đội đầu. Bà nắm giữ nước của bốn biển bằng một bàn tay, bằng một bàn tay, đã làm đổ trận mưa lớn như đám mây đen lúc tận thế. trận mưa lớn như đám mây đen lúc tận thế. Bà hóa thành đấng Chuyển Luân Vương cùng tùy tùng giữa không trung. ở giữa không trung. Bà cho thấy chim kim-sỉ-điểu, voi và sư tử đang gầm rống. loài sư tử đang gầm rống. Chỉ một mình, bà hóa thành hội chúng Tỷ-kheo-ni vô số kể, hội chúng Tỷ-kheo-ni vô số kể sau đó lại làm biến mất, chỉ còn một mình, rồi nói với bậc Hiền Trí rằng: “Bạch đấng Đại Hùng, bạch bậc Hữu Nhãn, người dì của Ngài là người nữ làm theo lời dạy của Ngài, đã đạt được lợi ích cho chính mình, giờ xin đảnh lễ nơi bàn chân Ngài.” Sau khi thị hiện nhiều loại thần thông, vị ni ấy từ không trung đáp xuống, đã từ không trung đáp xuống đảnh lễ đấng soi sáng thế gian rồi ngồi xuống ở một bên. “Bạch đấng Đại Hiền Trí, con nay đã một trăm hai mươi tuổi tính từ lúc sinh. đã được một trăm hai mươi tuổi tính từ lúc sinh. Bạch đấng Anh Hùng, chừng ấy là vừa đủ. Bạch đấng Lãnh Đạo, con sẽ vào Niết-bàn.” Khi ấy, toàn thể hội chúng vô cùng sửng sốt, chắp tay lên nói rằng: vô cùng sửng sốt, đã chắp tay lên “Thưa ni sư, làm thế nào bà thành vị có thần thông và nỗ lực không ai sánh bằng?” vị có thần thông và nỗ lực không thể sánh bằng?” Một trăm ngàn kiếp trước, vị Lãnh Đạo, đấng Chiến Thắng tên Padumuttara, bậc có mắt sáng suốt về mọi pháp Một trăm ngàn kiếp trước, đã xuất hiện. Khi ấy, tôi sinh ra ở Haṁsavatī, trong gia đình một vị quan cận thần, đầy đủ mọi tiện nghi, giàu có, thịnh vượng, tài sản lớn. Có lần nọ, tôi cùng cha, dẫn đầu nhóm nữ tỳ, tôi dẫn đầu nhóm nữ tỳ với đoàn tùy tùng đông đảo, đi đến đấng Nhân Ngưu ấy. Như vị Thiên Vương Vāsava đang làm mưa, đang làm đổ xuống cơn mưa Pháp. rực rỡ với quầng hào quang như mặt trời mùa thu, với quầng hào quang Sau khi nhìn thấy, tôi làm cho tâm được trong sạch tin tưởng và nghe Pháp khéo thuyết giảng của đấng Lãnh Đạo nhân loại ấy, vị Tỷ-kheo-ni Mātucchā ở vị thế hàng đầu, đấng Lãnh Đạo nhân loại đang thiết lập (bà), Sau khi nghe, tôi đã dâng cúng một cuộc bố thí lớn trong bảy ngày đến bậc cao cả nhất ấy cùng với hội chúng của Ngài. và nhiều vật dụng Tôi nằm dài xuống nơi bàn chân Ngài và phát nguyện vị thế ấy. Sau đó, vị Đệ Nhất Ẩn Sĩ nói với đoàn tùy tùng đông đảo rằng: đã nói với đoàn tùy tùng đông đảo rằng: “Người nữ nào đã lo bữa ăn cho đấng Lãnh Đạo Thế Gian cùng hội chúng trong bảy ngày, trong bảy ngày, Ta sẽ tán dương người nữ ấy. Các người hãy lắng nghe Ta nói. Một trăm ngàn kiếp sau, xuất thân gia tộc Okkāka, bậc Đạo Sư tên Gotama theo dòng dõi, sẽ xuất hiện ở thế gian. là người thừa tự Giáo Pháp của vị Phật ấy, là con chánh truyền, được sinh ra từ Giáo Pháp, mang tên là Gotamī. Người nữ này sẽ là nữ đệ tử của bậc Đạo Sư, Người nữ này sẽ là người dì nuôi dưỡng vị Phật ấy sẽ là người dì nuôi dưỡng vị Phật ấy và sẽ đạt vị thế hạng nhất trong số các Tỷ-kheo-ni kỳ cựu.” trong số các Tỷ-kheo-ni kỳ cựu.” Nghe điều ấy, tôi hoan hỷ. cho đến hết cuộc đời, Khi ấy, tôi hộ độ đấng Chiến Thắng bằng các vật dụng sau đó đã qua đời. Được sinh lên giữa chư Thiên cõi Đạo Lợi, nơi dồi dào mọi dục lạc, tôi vượt trội các vị trời khác về mười phương diện: tôi vượt trội các vị trời khác Là sắc, tiếng, hương, vị và xúc chạm, cả tuổi thọ và sắc đẹp, sự an lạc và cả danh tiếng nữa. Với ưu thế như thế, tôi nổi bật và sáng chói. Tôi là hoàng hậu yêu dấu của vị Trời Đế Thích ở nơi ấy. hoàng hậu yêu dấu của vị Trời Đế Thích Trong khi trôi nổi trong luân hồi, bị nghiệp đẩy đưa, tôi sinh ra trong ngôi làng của dân nô lệ thuộc lãnh địa vua Kāsi. trong ngôi làng của dân nô lệ Khi ấy, có không dưới năm trăm người nô lệ cư ngụ ở nơi ấy. có không dưới năm trăm người nô lệ cư ngụ ở nơi ấy. Tại đó, người nào đứng đầu tất cả, tôi trở thành vợ của người ấy. Năm trăm bậc Tự Chủ đã vào làng khất thực. đã vào làng để khất thực. Thấy các vị ấy, tôi cùng tất cả quyến thuộc đều vui mừng. cùng với tất cả quyến thuộc Chúng tôi cùng những người chồng đã hộ độ trong bốn tháng, đã hộ độ trong bốn tháng, đã dâng cúng ba y, và cùng nhau hoan hỷ. Từ nơi ấy chết đi, chúng tôi cùng những người chồng sinh lên cõi trời Đạo Lợi. chúng tôi cùng những người chồng sinh lên cõi trời Đạo Lợi. Và trong kiếp sống cuối cùng này, chúng tôi sinh ra ở thành Devadaha. Cha tôi là Añjana thuộc dòng Sakya, mẹ tôi là hoàng hậu Sulakkhaṇā. Sau đó, tại thành Kapilavatthu, tôi về nhà đức vua Suddhodana làm vợ. Những người còn lại sinh vào gia tộc Sakya, về nhà các vị dòng Sakya làm vợ. Là người ưu việt nhất trong tất cả, tôi là người bảo mẫu của đấng Chiến Thắng. Người con trai của tôi, sau khi lìa bỏ ra đi, đã trở thành đức Phật, bậc Hướng Đạo. Về sau, tôi xuất gia cùng với năm trăm vị công nương. Cùng với các công nương dòng Sakya, tôi đã chạm đến sự an lạc của Niết-bàn. Khi ấy, những người từng là chồng của chúng tôi trong kiếp trước, – đã là chồng của chúng tôi trong kiếp trước, – những người cùng làm phước, những người đã tạo nên thời điểm trọng đại ấy, những người đã tạo nên thời điểm trọng đại, những người ấy đã chạm đến quả A-la-hán. được đấng Thiện Thệ thương tưởng, Khi ấy, các Tỷ-kheo-ni kia ngự lên không trung. đã ngự lên không trung. Có đại thần lực, các vị ni chói sáng như các vì sao tụ lại. các vị ni chói sáng Các vị ni thị hiện nhiều loại thần thông, như những thợ vàng khéo tay làm ra nhiều mẫu trang sức từ vàng đã chế biến. những thợ vàng khéo tay làm ra nhiều mẫu trang sức khéo được huấn luyện Khi ấy, các vị ni thị hiện các phép lạ đa dạng, các phép lạ đa dạng và làm hoan hỷ bậc Hiền Trí, vị thuyết giảng hàng đầu, cùng đồ chúng. cùng với đồ chúng. Sau khi từ không trung đáp xuống, các vị ni đảnh lễ bậc Ẩn Sĩ tối thượng. đã đảnh lễ bậc Ẩn Sĩ tối thượng. Được đấng cao cả nhất cho phép, các vị ni ngồi xuống đúng vị thế của mình (nói rằng): “Ôi! Người có lòng từ mẫn đối với chúng con, bà Gotamī có lòng từ mẫn với tất cả chúng con. Được sống nhờ phước báu của Ngài, chúng con đã đạt sự đoạn tận các ô nhiễm. Mọi phiền não trong chúng con đã bị thiêu sạch, mọi kiếp sống đã được xóa sạch. Như những con voi cái tự cắt đứt dây trói, chúng con sống không còn ô nhiễm trong tâm. Thật tốt đẹp cho chúng con, đã làm theo lời dạy của đức Phật ngay trước đức Phật cao cả nhất. đã đạt ba minh, đã làm theo lời dạy của đức Phật. Bốn tuệ phân tích, tám mức giải thoát, và sáu thắng trí chúng con đã chứng được; chúng con đã làm theo lời dạy của đức Phật. chúng con đã làm chủ các thần thông và tai trời thanh tịnh, chúng con đã làm chủ trí biết tâm người khác. Bạch đấng Đại Hiền Trí, Chúng con nhớ được các đời sống trước, thiên nhãn đã thanh tịnh, mọi ô nhiễm trong tâm đã cạn kiệt, giờ đây không còn tái sinh nữa. Bạch đấng Đại Hùng, trí của chúng con về ý nghĩa, về Pháp, về ngôn từ và về biện giải và về phép biện giải, được phát hiện trí của chúng con được phát hiện và thành tựu ngay trước mặt Ngài. Bạch đấng Lãnh Đạo, Ngài đã đối xử với chúng con bằng tâm từ ái. bằng tâm từ ái. Bạch đấng Đại Hiền Trí, xin cho phép tất cả chúng con vào Niết-bàn.” xin Ngài cho phép vào Niết-bàn Đấng Chiến Thắng nói rằng: “Khi các nàng nói: ‘Chúng con sẽ vào Niết-bàn,’ như thế thì Ta còn nói gì nữa. Vậy giờ đây các nàng hãy tự xét thời điểm của mình.” các nàng hãy tự xét thời điểm của mình.” Các vị ấy, đứng đầu là Gotamī, khi ấy, các Tỷ-kheo-ni đảnh lễ đấng Chiến Thắng; Rồi các vị ni ấy từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi. Bậc Anh Hùng ấy, vị lãnh đạo cao cả của thế gian, cùng đại chúng đông đảo, cùng với đại chúng đông đảo đã cùng đi theo người dì cho đến tận cổng. Khi ấy, bà Gotamī cúi xuống nơi các bàn chân, nơi các bàn chân của đấng quyến thuộc thế gian, đó là lần đảnh lễ bàn chân cuối cùng, cùng với tất cả các vị ni kia. là lần đảnh lễ bàn chân cuối cùng “Đây là lần cuối cùng con nhìn thấy đấng Bảo Hộ Thế Gian. lần cuối cùng của con. Con sẽ không còn thấy lại khuôn mặt của Ngài, nguồn phát sinh sự Bất Tử. khuôn mặt của Ngài Và bạch đấng Anh Hùng, đây không phải là sự đảnh lễ của con nơi bàn chân vô cùng mềm mại của Ngài. nơi bàn chân vô cùng mềm mại của Ngài. Bạch đấng Cao Cả của thế gian, con sẽ chạm vào chúng; hôm nay con đi đến nơi an tịnh. Sắc tướng này của Ngài có là gì khi Pháp đã được thấy đúng như thật? khi Pháp đã được thấy đúng như thật? Toàn bộ sắc tướng này chỉ là hữu vi, không an ổn, là tạm bợ.” Sau khi về tu viện Tỷ-kheo-ni của mình cùng các vị ni ấy, bà Gotamī về tu viện Tỷ-kheo-ni của mình đã xếp chân bán già ngồi xuống trên chỗ ngồi cao nhất. Khi ấy, các nữ cư sĩ mến chuộng Phật Pháp ở nơi ấy, mến chuộng Phật Pháp sau khi nghe tin tức về bà, đã đến đảnh lễ nơi bàn chân của bà. Bị sầu muộn dày vò, họ đấm vào ngực bằng những bàn tay. Rồi như các dây leo bị chặt đứt gốc rễ, họ ngã xuống trên đất, nức nở khóc lóc thảm thương rằng: Bị sầu muộn dày vò, “Này người ban bố chỗ nương nhờ, này người bảo hộ, xin đừng bỏ chúng con mà đi đến nơi an tịnh. xin đừng bỏ chúng con mà đi đến nơi an tịnh. Toàn thể chúng con quỳ xuống cúi đầu thỉnh cầu người.” quỳ xuống cúi đầu thỉnh cầu người.” Trong khi xoa đầu người nữ cư sĩ nỗ lực nhất, có tín tâm, có trí tuệ trong số ấy, nỗ lực nhất, có tín tâm, có trí tuệ Trong khi xoa đầu người nữ cư sĩ ấy, bà Gotamī đã nói lời này: “Này các con, thôi đủ rồi, vì thất vọng là xoay vần theo mưu kế của Ma Vương. thất vọng là xoay vần theo mưu kế của Ma Vương. Mọi pháp hữu vi đều vô thường, sự chia lìa và cái chết là điều không tránh khỏi.” Sau đó, bà giã từ những người nữ ấy rồi nhập thiền bậc thứ nhất, thứ nhì, thứ ba, và cả bậc thứ tư. Cũng như thế, theo tuần tự bà nhập không vô biên xứ, thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ. theo tuần tự Các bậc thiền theo chiều nghịch, bà Gotamī đã thể nhập, về lại bậc thiền thứ nhất, rồi từ đó tiến đến bậc thứ tư. Từ đó bà xuất ra và vào Niết-bàn như ngọn lửa của cây đèn cạn dầu. Đã có sự rung chuyển dữ dội của trái đất, sét đã giáng xuống từ bầu trời. Các tiếng trống đã vang lên, chư Thiên đã than vãn, và cơn mưa hoa từ bầu trời đã đổ xuống trái đất. Ngọn núi chúa Meru cũng rung động như người vũ công giữa sàn nhảy. như người vũ công giữa sàn nhảy. Chính vì sầu muộn, biển cả gào thét vô cùng thảm thiết. biển cả gào thét vô cùng thảm thiết. Vào giây phút ấy, chư Thiên, các Long Vương, các A-tu-la và đấng Phạm Thiên, bị chấn động, bị chấn động, đã thốt lên rằng: “Các pháp hữu vi quả thật là vô thường, như thế ấy vị ni này đã đi đến hoại diệt.” Và các vị ni làm theo lời dạy của bậc Đạo Sư đã tháp tùng vị ni này, là những người làm theo lời dạy của bậc Đạo Sư các vị ni ấy cũng không còn chấp thủ, như ngọn lửa của cây đèn đã lụi tàn.” Và đã có tiếng than vãn rằng: “Chao ôi! Mọi hội tụ đều kết thúc bằng chia lìa. Chao ôi! Mọi pháp hữu vi đều vô thường. Chao ôi! Cuộc sống kết thúc bằng tiêu hoại.” đã có tiếng than vãn rằng: Sau đó, chư Thiên và đấng Phạm Thiên làm công việc thuận theo pháp thế gian, thích hợp thời điểm, công việc thuận theo pháp thế gian, thích hợp thời điểm, rồi đến gần vị Đệ Nhất Ẩn Sĩ. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã bảo (ngài) rằng: ngài Ānanda, vị có sự học như biển cả, “Này Ānanda, hãy đi thông báo đến các Tỷ-kheo về việc Niết-bàn của mẹ.” Khi ấy, ngài Ānanda, không còn nét hân hoan, mắt đẫm lệ, đã nói với giọng nghẹn ngào rằng: “Này chư Tỷ-kheo, hãy cùng nhau đi đến. Này chư Tỷ-kheo, đệ tử của đấng Thiện Thệ, đang ngụ ở các hướng đông, nam, tây, bắc, đang ngụ ở các hướng đông, nam, tây, bắc, xin hãy lắng nghe lời nói của tôi. Này chư Tỷ-kheo, đệ tử của đấng Thiện Thệ, Bà Gotamī ấy, người đã ra sức nuôi dưỡng, người đã ra sức nuôi dưỡng xác thân cuối cùng của đấng Hiền Trí, đã đi đến nơi an tịnh như vì sao vào lúc mặt trời ló dạng. Sau khi đặt danh xưng cho vị ni đã vào Niết-bàn là ‘Người Mẹ của đức Phật,’ đã vào Niết-bàn đấng Lãnh Đạo, dù là bậc Ngũ Nhãn, cũng không nhìn thấy nơi nào là nơi bà đã đi đến. Vị nào có niềm tin vào đấng Thiện Thệ, và vị nào yêu quý bậc Đại Hiền Trí, xin vị đệ tử của đấng Thiện Thệ hãy tỏ lòng tôn kính đối với người mẹ của đức Phật.” hãy tỏ lòng tôn kính đối với người mẹ của đức Phật.” Sau khi nghe điều ấy, các Tỷ-kheo, thậm chí từ xứ vô cùng xa, đã nhanh chóng đi đến, đã nhanh chóng đi đến, một số vị nhờ năng lực của đức Phật, một số vị rành rẽ về các phép thần thông. Trong ngôi nhà mái nhọn cao quý, đáng yêu, toàn bằng vàng sáng chói, toàn bằng vàng sáng chói, các vị cùng nhau sắp đặt chiếc giường nhỏ là nơi bà Gotamī an nghỉ. Bốn vị Trời hộ trì thế gian ấy cùng nhau gánh vác bằng bả vai. cùng nhau gánh vác bằng bả vai. Chư Thiên còn lại như Sakka, v.v…, cùng nhau khiêng các ngôi nhà mái nhọn. Tất cả có đến năm trăm ngôi nhà mái nhọn có đến năm trăm ngôi nhà mái nhọn có màu sắc như ánh mặt trời mùa thu, đều được vị Trời Vissakamma tạo nên. Tất cả các Tỷ-kheo-ni ấy được đặt nằm trên những chiếc giường được đặt nằm trên những chiếc giường được nâng lên đặt ở vai của chư Thiên, rồi được tuần tự rước đi. Có mái che che phủ toàn bộ bề mặt không trung. che phủ toàn bộ bề mặt không trung. Mặt trăng, mặt trời cùng các vì sao đã được ghi dấu bằng vàng. Vô số ngọn cờ được dựng lên, các tấm màn hoa được trải rộng. các tấm màn hoa được trải rộng. Từ không trung, những đóa hoa sen rơi xuống, trên mặt đất, bông hoa được vun cao. Mặt trăng và mặt trời được nhìn thấy, các vì sao lấp lánh. và các vì sao lấp lánh. Và mặt trời dù đã đến chính ngọ nhưng không làm nóng bức, như mặt trăng vậy. Chư Thiên cúng dường bằng các hương thơm cõi trời, những tràng hoa thơm ngát, các khúc nhạc, những điệu vũ, và các bản đồng ca. Và các vị Long Vương, chư Thiên và các Phạm Thiên, tùy theo khả năng, tùy theo sức lực, đã cúng dường người mẹ của đức Phật đã vào Niết-bàn, đang được rước đi. người mẹ của đức Phật đã vào Niết-bàn Tất cả các vị ni đệ tử của đấng Thiện Thệ đã tịch diệt được rước đi ở phía trước, đã tịch diệt, được rước đi ở phía trước, bà Gotamī, người đã nuôi dưỡng đức Phật, được kính trọng, được rước đi ở phía sau. được kính trọng, được rước đi ở phía sau. Chư Thiên và nhân loại, cùng các Long Vương, A-tu-la, Phạm Thiên, ở phía trước, cùng các Long Vương, A-tu-la, Phạm Thiên đức Phật cùng các vị đệ tử đi ở phía sau để tôn vinh người mẹ. Lễ Niết-bàn của đức Phật đã là thế nào chứ không được như thế này, đã là thế nào chứ không được như thế này, lễ Niết-bàn của bà Gotamī đã vô cùng phi thường. Ở lễ Niết-bàn của đức Phật, đức Phật không hiện diện, chỉ có các Tỷ-kheo. đức Phật không hiện diện, chỉ có các Tỷ-kheo. Ở lễ Niết-bàn của bà Gotamī có đức Phật cũng như có các vị Sāriputta, v.v… Các vị ấy làm các giàn hỏa thiêu bằng tất cả các loại vật thơm, làm bằng tất cả các loại vật thơm, được rải rắc các loại bột thơm, rồi hỏa thiêu bà ở nơi đó. Các phần còn sót lại được đốt cháy toàn bộ, phần còn lại toàn là các hạt xương. phần còn lại toàn là các hạt xương. Và khi ấy, ngài Ānanda nói lời khơi dậy chấn động: lời nói khơi dậy chấn động: “Bà Gotamī đã đi đến sự yên nghỉ, và thi thể của bà đã được thiêu đốt. Tôi e rằng sự Niết-bàn của đức Phật sẽ không còn lâu.” Sau đó, được đức Phật khuyên bảo, vị Ānanda ấy dâng lên đấng Bảo Hộ các xá-lợi của bà Gotamī các xá-lợi của bà Gotamī đã đặt vào bình bát của bà. đã dâng lên đấng Bảo Hộ được đức Phật khuyên bảo, vị Ānanda ấy Sau khi nâng các xá-lợi lên bằng bàn tay, vị Đệ Nhất Ẩn Sĩ nói rằng: vị Đệ Nhất Ẩn Sĩ đã nói rằng: “So với thân cây to lớn có lõi đang đứng thẳng, – thân cây to lớn có lõi đang đứng thẳng, – cây nào dù tầm vóc lớn hơn vẫn bị ngã xuống vì tính vô thường, vẫn bị ngã xuống vì tính vô thường, cũng như thế, bà Gotamī của hội chúng Tỷ-kheo-ni đã vào Niết-bàn. Ôi! Quả là ngạc nhiên đối với Ta! Ngay cả trong sự Niết-bàn của người mẹ, chỉ còn lại phần nhỏ xá-lợi, mà không có sầu muộn hay than vãn. Không nên sầu khổ vì bà ấy. Bà ấy đã vượt qua biển cả luân hồi, đã lìa mọi bực bội, đạt trạng thái mát mẻ, đã vào Niết-bàn tốt đẹp. Bà là vị thông thái có tuệ vĩ đại, và cũng như thế, bà là vị có tuệ bao quát, là vị kỳ cựu trong số các Tỷ-kheo-ni. Này các Tỷ-kheo, các ngươi hãy ghi nhận như thế. Bà Gotamī đã làm chủ thần thông, tai trời thanh tịnh, và làm chủ trí biết tâm người khác. Bà Gotamī đã làm chủ Bà nhớ được các đời sống trước, thiên nhãn đã thanh tịnh, mọi ô nhiễm trong tâm đã cạn kiệt, đối với bà, không còn tái sinh nữa. Trí của bà về ý nghĩa, về Pháp, về ngôn từ hoàn toàn thanh tịnh, và cũng như thế về phép biện giải; trí hoàn toàn thanh tịnh vì thế không nên sầu muộn. Như ngọn lửa cháy sáng thiêu hủy cả chiếc búa sắt, khi đã tắt dần theo tuần tự, ngọn lửa cháy sáng thiêu hủy cả chiếc búa sắt khi đã được dập tắt theo tuần tự, thì nơi đi đến cũng không ai biết. Cũng như vậy, đối với những người đã giải thoát đúng đắn, đã vượt qua dòng lũ ràng buộc của các dục, đã đạt vị thế bất động thì không còn cảnh giới nào để nhận biết nữa. đã đạt được vị thế bất động Do đó, các ngươi hãy là hòn đảo của chính mình, có hành xứ là các Niệm Xứ. Sau khi tu tập bảy chi phần giác ngộ, các ngươi sẽ làm chấm dứt khổ đau.”

Tỷ-kheo-ni Mahāpajāpatigotamī đã nói những bài kệ ấy như vậy. Ký sự về trưởng lão ni Mahāpajāpatigotamī — phần thứ bảy.