Ký sự về trưởng lão Ti-uppalamāliya
Trưởng lão Ti-uppalamāliya kể vắn tắt một tiền thân loài thú: ông là con khỉ ở bờ sông Candabhāgā, nhìn thấy đức Phật Vipassī, bậc Vô Nhiễm, đang ngồi trong vùng đồi núi, làm rực sáng tất cả các phương như cây sālā chúa trổ hoa. Hoan hỷ, tâm phấn chấn, con khỉ nâng ba đóa sen xanh lên trên đầu dâng đến bậc Đại Ẩn Sĩ, tôn kính ra đi hướng phía bắc; đang cúi mình ra đi với tâm trong sạch, nó rơi xuống giữa tảng đá và chấm dứt mạng sống. Do nghiệp ấy, nó sanh cõi trời Đạo Lợi, ba trăm lần cai quản Thiên quốc, năm trăm lần Chuyển Luân Vương. Kể từ chín mươi mốt kiếp trước, nhờ quả của việc cúng dường hoa ấy, ông không còn biết khổ cảnh, và nay đã chứng đắc tuệ phân tích, giải thoát, thắng trí.
Điểm thực hànhÔng từng là con khỉ ở bờ sông Candabhāgā; thấy đức Phật Vipassī ngồi trong vùng đồi núi, làm sáng mọi phương như cây sālā chúa trổ hoa, con khỉ hoan hỷ, tâm phấn chấn, nâng ba đóa sen xanh lên trên đầu dâng Ngài, rồi tôn kính ra đi hướng phía bắc. Đang cúi mình ra đi với tâm trong sạch, nó rơi xuống giữa tảng đá và chấm dứt mạng sống — chết ngay trong tâm trạng tôn kính vừa dâng hoa, và sanh cõi trời Đạo Lợi: cái chết đến giữa đường về vẫn không làm mất quả của ba đóa sen.
Trưởng Lão Ký Sự Phẩm Ekapadumiya Ti-uppalamāliya
Lúc bấy giờ, tôi đã là con khỉ
Tôi đã nhìn thấy đức Phật, bậc Vô Nhiễm,
đang ngồi ở trong vùng đồi núi.
đang làm cho tất cả các phương rực sáng
tợ như cây sālā chúa đã được trổ hoa.
bậc hội đủ các tướng mạo chính và phụ,
Sau khi nhìn thấy bậc hội đủ các tướng mạo chính và phụ, tôi đã trở nên hoan hỷ.
Với tâm phấn chấn, với ý vui mừng,
có tâm ý mừng rỡ vì phỉ lạc,
ba đóa sen xanh
tôi đã nâng ba đóa sen xanh lên ở trên đầu.
Sau khi dâng lên các bông hoa
đến bậc Đại Ẩn Sĩ Vipassī,
sau khi đạt đến sự tôn kính,
tôi đã ra đi, mặt hướng phía bắc.
Trong khi đang cúi mình ra đi
với tâm ý trong sạch,
tôi đã rơi xuống ở giữa tảng đá
và đã đi đến sự chấm dứt mạng sống.
Do nghiệp ấy đã được thực hiện tốt đẹp
và do các nguyện lực của tác ý,
sau khi từ bỏ thân nhân loại,
tôi đã đi đến cõi trời Đạo Lợi.
Tôi đã cai quản Thiên Quốc ba trăm lần
Tôi đã cai quản Thiên Quốc ba trăm lần
và đã là đấng Chuyển Luân Vương năm trăm lần.
và đã là đấng Chuyển Luân Vương năm trăm lần.
trước đây chín mươi mốt kiếp,
(Kể từ khi) tôi đã cúng dường bông hoa
tôi không còn biết đến khổ cảnh;
điều này là quả báu của việc cúng dường đức Phật.
Bốn (tuệ) phân tích,
tám giải thoát, và sáu thắng trí đã được (tôi) đắc chứng;
tôi đã thực hành lời dạy của đức Phật.
Nghĩa là
Ở bờ sông Candabhāgā, khi ấy tôi đã là con khỉ. Tôi thấy đức Phật, bậc Vô Nhiễm, đang ngồi ở trong vùng đồi núi. Đang làm cho tất cả các phương rực sáng như cây sālā chúa đã trổ hoa. Thấy bậc hội đủ các tướng mạo chính và phụ, tôi đã trở nên hoan hỷ. Với tâm phấn chấn, với ý vui mừng, có tâm ý mừng rỡ vì phỉ lạc, Ba đóa sen xanh, tôi đã nâng ba đóa sen xanh lên ở trên đầu. Dâng lên các bông hoa đến bậc Đại Ẩn Sĩ Vipassī, đạt đến sự tôn kính, tôi đã ra đi, mặt hướng phía bắc. Đang cúi mình ra đi với tâm ý trong sạch, tôi đã rơi xuống ở giữa tảng đá và đã đi đến sự chấm dứt mạng sống. Do nghiệp ấy đã được thực hiện tốt đẹp và do các nguyện lực của tác ý, từ bỏ thân ấy (Pāli và MC đều dùng công thức “thân nhân loại” dù ông đang là con khỉ), tôi đã đi đến cõi trời Đạo Lợi. Tôi đã cai quản Thiên quốc ba trăm lần tôi đã cai quản Thiên quốc ba trăm lần Và đã là Chuyển Luân Vương năm trăm lần. và đã là Chuyển Luân Vương năm trăm lần. Chín mươi mốt kiếp trước, từ khi tôi cúng dường bông hoa, tôi không còn biết đường dữ; đây là quả của việc cúng dường đức Phật. Bốn tuệ phân tích, tám giải thoát và sáu thắng trí, tôi đã chứng đắc; tôi đã thực hành lời dạy của đức Phật.”
Trưởng lão Ti-uppalamāliya đã nói những lời kệ ấy như vậy. Ký sự về trưởng lão Ti-uppalamāliya là phần thứ hai.