Kinh Dīghāvu
Cư sĩ Dīghāvu bệnh nặng sắp mất, nhờ cha là gia chủ Jotika mời Đức Phật đến nhà. Đức Phật dạy ông đứng vững trên bốn yếu tố của bậc Dự lưu rồi tu thêm sáu pháp thuộc về phần hiểu biết: quán vô thường trong mọi hiện tượng, thấy khổ, vô ngã, buông bỏ, phai tham và chấm dứt. Dīghāvu thưa rằng tất cả đều đã có trong ông; sau khi Đức Phật ra về không lâu, ông qua đời và được Đức Phật xác nhận là bậc Bất Lai, hóa sinh và hoàn toàn tắt lặng ở cõi ấy.
Điểm thực hànhKhi thân bệnh nặng, hãy quay về đứng vững trên lòng tin và giới hạnh đã có, rồi quán vô thường, khổ, vô ngã để buông dần mọi bám víu, kể cả lo lắng cho người ở lại.
1. Phẩm Cửa Tre Kinh Dīghāvu Một lần, Đức Phật ở gần thành Vương Xá, trong rừng Trúc, nơi người ta cho sóc ăn. Lúc bấy giờ, cư sĩ Dīghāvu đang bị bệnh, đau đớn, bệnh rất nặng. Khi ấy, cư sĩ Dīghāvu nói với cha mình là gia chủ Jotika: “Thưa cha, xin cha hãy đến gặp Đức Phật. Đến nơi, xin cha nhân danh con, cúi đầu lễ dưới chân Đức Phật và thưa rằng: “Bạch Ngài, cư sĩ Dīghāvu đang bị bệnh, đau đớn, bệnh rất nặng. Cư sĩ ấy cúi đầu lễ dưới chân Ngài.” Rồi cha hãy thưa thêm: “Bạch Ngài, vì lòng thương xót, xin Ngài đến nhà của cư sĩ Dīghāvu.”” “Vâng, con,” gia chủ Jotika đáp lời cư sĩ Dīghāvu, rồi làm đúng như con mình nhờ: ông đến gặp Đức Phật, cúi lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, gia chủ Jotika bạch Đức Phật:
“Bạch Ngài, cư sĩ Dīghāvu đang bị bệnh, đau đớn, bệnh rất nặng. Cư sĩ ấy cúi đầu lễ dưới chân Ngài. Cư sĩ ấy còn thưa rằng: “Bạch Ngài, vì lòng thương xót, xin Ngài đến nhà của cư sĩ Dīghāvu.”” Đức Phật im lặng nhận lời. Rồi Đức Phật mặc y, cầm bát và y, đi đến nhà của cư sĩ Dīghāvu. Đến nơi, Ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã dọn sẵn, rồi nói với cư sĩ Dīghāvu: “Này Dīghāvu, ông có chịu đựng nổi không? Ông có cầm cự được không? Cơn đau có giảm đi, không tăng lên không? Có thấy rõ nó đang giảm, chứ không phải đang tăng không?” “Bạch Ngài, con không chịu đựng nổi, con không cầm cự được. Cơn đau của con rất dữ và đang tăng lên, không giảm đi; thấy rõ nó đang tăng, chứ không phải đang giảm.”
“Vì vậy, này Dīghāvu, ông hãy tập như sau: “Tôi sẽ có lòng tin vững chắc nơi Đức Phật, do tự mình hiểu biết: Đức Phật là bậc hoàn toàn trong sạch, đã tự mình giác ngộ trọn vẹn, đầy đủ hiểu biết và đức hạnh, tốt đẹp, hiểu rõ thế gian, là người dẫn dắt những ai đáng được dẫn dắt mà không ai sánh bằng, là thầy của chư Thiên và loài người, là bậc giác ngộ, đáng tôn kính. Tôi cũng sẽ có lòng tin vững chắc nơi Pháp, do tự mình hiểu biết: Pháp được Đức Phật giảng rất rõ, thấy được ngay trong đời này, cho kết quả tức thì, mời người đến để tự thấy, hướng đến đích, người có trí tự mình hiểu được. Tôi cũng sẽ có lòng tin vững chắc nơi Tăng đoàn, do tự mình hiểu biết: Tăng đoàn đệ tử của Đức Phật đang đi con đường tốt đẹp, thẳng thắn, đúng phương pháp và đúng đắn. Tăng đoàn ấy gồm bốn đôi, tám hạng người. Tăng đoàn đệ tử của Đức Phật này đáng được cúng dường, đáng được tiếp đón, đáng được dâng tặng, đáng được chắp tay chào, và là ruộng phước cao nhất ở đời.
Và tôi sẽ có những giới hạnh được các bậc Thánh yêu quý — không đứt đoạn, không sứt mẻ, không lốm đốm, không lem luốc, đem lại tự do, được người trí khen ngợi, không bị hiểu sai, và đưa đến định tâm.” Ông hãy tập như vậy.” “Bạch Ngài, bốn yếu tố của bậc Dự lưu mà Đức Phật đã dạy, tất cả đều có trong con, và con đang sống đúng với các pháp ấy. Vì con có lòng tin vững chắc nơi Đức Phật, do tự mình hiểu biết: Đức Phật là bậc hoàn toàn trong sạch, đã tự mình giác ngộ trọn vẹn, đầy đủ hiểu biết và đức hạnh, tốt đẹp, hiểu rõ thế gian, là người dẫn dắt những ai đáng được dẫn dắt mà không ai sánh bằng, là thầy của chư Thiên và loài người, là bậc giác ngộ, đáng tôn kính.
Con cũng có lòng tin vững chắc nơi Pháp, do tự mình hiểu biết: Pháp được Đức Phật giảng rất rõ, thấy được ngay trong đời này, cho kết quả tức thì, mời người đến để tự thấy, hướng đến đích, người có trí tự mình hiểu được. Con cũng có lòng tin vững chắc nơi Tăng đoàn, do tự mình hiểu biết: Tăng đoàn đệ tử của Đức Phật đang đi con đường tốt đẹp, thẳng thắn, đúng phương pháp và đúng đắn. Tăng đoàn ấy gồm bốn đôi, tám hạng người. Tăng đoàn đệ tử của Đức Phật này đáng được cúng dường, đáng được tiếp đón, đáng được dâng tặng, đáng được chắp tay chào, và là ruộng phước cao nhất ở đời. Và con có những giới hạnh được các bậc Thánh yêu quý — không đứt đoạn, không sứt mẻ, không lốm đốm, không lem luốc, đem lại tự do, được người trí khen ngợi, không bị hiểu sai, và đưa đến định tâm.”
“Nếu vậy, này Dīghāvu, sau khi đứng vững trên bốn yếu tố của bậc Dự lưu này, ông hãy tu thêm sáu pháp thuộc về phần hiểu biết sáng tỏ. Ông hãy sống quán sát mọi hiện tượng do duyên sinh đều vô thường, thấy khổ trong cái vô thường, thấy vô ngã trong cái khổ, thấy sự buông bỏ, thấy sự phai nhạt của tham ái, và thấy sự chấm dứt.” Ông hãy tập như vậy.” “Bạch Ngài, sáu pháp thuộc về phần hiểu biết sáng tỏ mà Đức Phật đã dạy, tất cả đều có trong con, và con đang sống đúng với các pháp ấy. Vì con sống quán sát mọi hiện tượng do duyên sinh đều vô thường, thấy khổ trong cái vô thường, thấy vô ngã trong cái khổ, thấy sự buông bỏ, thấy sự phai nhạt của tham ái, và thấy sự chấm dứt.
Nhưng bạch Ngài, con vẫn còn nghĩ rằng: “Mong sao cha Jotika không đau buồn khổ sở sau khi con qua đời.”” Gia chủ Jotika nói: “Này Dīghāvu con, đừng để tâm vào chuyện đó. Này Dīghāvu con, hãy chú tâm cho kỹ vào những gì Đức Phật đang nói với con.” Sau khi khuyên dạy cư sĩ Dīghāvu bằng những lời ấy, Đức Phật đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra về. Không lâu sau khi Đức Phật ra về, cư sĩ Dīghāvu qua đời. Rồi nhiều vị Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực) đến gặp Đức Phật, cúi lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, các vị ấy bạch Đức Phật: “Bạch Ngài, cư sĩ tên là Dīghāvu, người vừa được Đức Phật khuyên dạy ngắn gọn, đã qua đời. Ông ấy đã sinh về đâu trong đời sau?”
“Này các Tỷ-kheo, cư sĩ Dīghāvu là người khôn ngoan. Ông ấy đã thực hành đúng theo Pháp, và không làm phiền Ta bằng những thắc mắc về Pháp. Cư sĩ Dīghāvu, này các Tỷ-kheo, sau khi dứt hết năm sợi dây trói buộc phần dưới, đã được hóa sinh, sẽ hoàn toàn tắt lặng ở chính cõi ấy, không còn quay lại thế giới này nữa.” Thứ ba.