Ariṭṭha

Tôn giả Ariṭṭha trình cách tu niệm hơi thở của mình: bỏ ham muốn với vui thú quá khứ và tương lai, dẹp nhận thức chống đối. Đức Phật công nhận đó cũng là niệm hơi thở, nhưng chưa đầy đủ, rồi giảng trọn mười sáu bước theo thứ tự.

Điểm thực hành

So lại cách ngồi của mình với mười sáu bước: nếu buổi ngồi chỉ dừng ở việc dẹp suy nghĩ, hãy đi tiếp đến các bước cảm nhận tâm và quán vô thường ở nửa sau.

1. Phẩm Một Pháp Ariṭṭha Tại thành Xá-vệ. Ở đó, Đức Phật nói như sau: “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), các ông có tu tập niệm hơi thở không?” Nghe nói vậy, Tôn giả Ariṭṭha thưa với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, con có tu tập niệm hơi thở.” “Nhưng này Ariṭṭha, ông tu tập niệm hơi thở như thế nào?” “Bạch Thế Tôn, đối với các vui thú của giác quan trong quá khứ, lòng ham muốn của con đã được từ bỏ; đối với các vui thú trong tương lai, lòng ham muốn của con đã tan biến; và nhận thức chống đối đối với các pháp ở bên trong lẫn bên ngoài đã được con khéo dẹp bỏ. Có niệm, con sẽ thở vào; có niệm, con sẽ thở ra. Bạch Thế Tôn, con tu tập niệm hơi thở như vậy.”

“Này Ariṭṭha, đó cũng là niệm hơi thở — Ta nói là có, chứ không nói là không có. Nhưng này Ariṭṭha, niệm hơi thở được làm cho đầy đủ một cách chi tiết như thế nào, ông hãy nghe và khéo để tâm, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Tôn giả Ariṭṭha đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như vầy: “Và như thế nào, này Ariṭṭha, niệm hơi thở được làm cho đầy đủ một cách chi tiết? Ở đây, này Ariṭṭha, vị Tỷ-kheo đi vào rừng, hay đến gốc cây, hay đến một căn nhà trống, ngồi xuống khoanh chân, giữ thân thẳng và đặt niệm ở ngay trước mặt. Có niệm, vị ấy thở vào; có niệm, vị ấy thở ra. Khi thở vào dài, vị ấy biết rõ: ‘Tôi đang thở vào dài.’ Khi thở ra dài, vị ấy biết rõ: ‘Tôi đang thở ra dài.’ Vị ấy lần lượt tập qua các bước: biết rõ hơi thở ngắn; cảm nhận toàn thân; làm lắng các hoạt động của thân; cảm nhận niềm vui và sự dễ chịu; cảm nhận và làm lắng các hoạt động của tâm; cảm nhận tâm, làm tâm hân hoan, làm tâm định tĩnh, giải thoát tâm; quán vô thường, quán sự phai nhạt, quán sự chấm dứt — cho đến bước cuối là:

Vị ấy tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào mà quán sự buông bỏ.’ Vị ấy tập như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra mà quán sự buông bỏ.’ Như vậy, này Ariṭṭha, niệm hơi thở được làm cho đầy đủ một cách chi tiết.” Bài thứ 6.