Người Còn Đang Học

Đức Phật chỉ cách tự nhận biết mình còn đang học hay đã học xong: người còn học hiểu đúng bốn sự thật về khổ và thấy hướng đi của năm căn bằng tuệ nhưng chưa tự thân chạm tới; người đã học xong chạm tới trọn vẹn và biết sáu căn sẽ chấm dứt hẳn. Bài kinh là tấm gương tự soi cho người tu.

Điểm thực hành

Thỉnh thoảng tự soi lại: mình hiểu bốn sự thật về khổ tới đâu, và đã tự thân chạm tới điều mình hiểu chưa — khoảng cách ấy là việc còn phải làm.

6. Phẩm Hang Con Gấu Người Còn Đang Học Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở gần thành Kosambī, trong tu viện của ông Ghosita. Ở đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo lại và hỏi: “Này các Tỷ-kheo, có cách nào để một Tỷ-kheo còn đang học, đang đứng ở vị trí của người còn đang học, biết rõ rằng mình là người còn đang học; và một Tỷ-kheo đã học xong, đang đứng ở vị trí của người đã học xong, biết rõ rằng mình là người đã học xong không?” Các Tỷ-kheo đáp: “Bạch Thế Tôn, những điều chúng con học đều bắt nguồn từ Thế Tôn, lấy Thế Tôn làm người dẫn đường và làm chỗ nương tựa. Kính xin Thế Tôn tự nói rõ ý nghĩa của lời này; nghe Thế Tôn giảng xong, chúng con sẽ ghi nhớ.”

Đức Phật nói: “Có, này các Tỷ-kheo. Có một cách để Tỷ-kheo còn đang học biết rõ mình là người còn đang học, và Tỷ-kheo đã học xong biết rõ mình là người đã học xong. Cách nào khiến Tỷ-kheo còn đang học biết rõ mình là người còn đang học, này các Tỷ-kheo? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo còn đang học hiểu đúng như thật rằng ‘đây là khổ’, hiểu đúng như thật rằng ‘đây là nguồn gốc của khổ’, hiểu đúng như thật rằng ‘đây là sự chấm dứt của khổ’, và hiểu đúng như thật rằng ‘đây là con đường đưa tới sự chấm dứt của khổ’. Đó cũng là một cách để Tỷ-kheo còn đang học biết rõ mình là người còn đang học, này các Tỷ-kheo. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo còn đang học tự suy xét như sau:

‘Ở nơi nào khác, có Sa-môn hay Bà-la-môn nào giảng Pháp chân thật, đúng đắn và chính xác như Đức Phật giảng không?’ Vị ấy hiểu rõ: ‘Không có Sa-môn hay Bà-la-môn nào ở nơi khác giảng Pháp chân thật, đúng đắn và chính xác như Đức Phật giảng.’ Đó cũng là một cách để Tỷ-kheo còn đang học biết rõ mình là người còn đang học, này các Tỷ-kheo. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo còn đang học hiểu rõ năm căn: đó là căn tin, căn tinh tấn, căn niệm, căn định và căn tuệ. Vị ấy biết đích đến, đỉnh cao, quả và điểm kết thúc của năm căn ấy; tuy chưa tự thân chạm tới và sống với chúng, nhưng vị ấy thấy chúng bằng tuệ xuyên thấu. Đó cũng là một cách để Tỷ-kheo còn đang học biết rõ mình là người còn đang học, này các Tỷ-kheo.

Còn cách nào khiến Tỷ-kheo đã học xong biết rõ mình là người đã học xong, này các Tỷ-kheo? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã học xong hiểu rõ năm căn: đó là căn tin, căn tinh tấn, căn niệm, căn định và căn tuệ. Vị ấy biết đích đến, đỉnh cao, quả và điểm kết thúc của năm căn ấy; vị ấy tự thân chạm tới và sống với chúng, và thấy chúng bằng tuệ xuyên thấu. Đó là một cách để Tỷ-kheo đã học xong biết rõ mình là người đã học xong, này các Tỷ-kheo. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo đã học xong hiểu rõ sáu căn: ‘Căn mắt, căn tai, căn mũi, căn lưỡi, căn thân và căn ý — sáu căn này sẽ chấm dứt hoàn toàn, trọn vẹn, không còn sót lại chút nào, và không có sáu căn nào khác sinh khởi ở bất cứ đâu, theo bất cứ cách nào’ — vị ấy hiểu rõ như vậy.

Đó cũng là một cách để Tỷ-kheo đã học xong biết rõ mình là người đã học xong, này các Tỷ-kheo.” Bài kinh thứ 3.