Chánh Niệm
Đức Phật định nghĩa vị Tỷ-kheo có chánh niệm và tỉnh giác qua chính việc quán bốn nền tảng với tâm đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn.
Điểm thực hànhHãy tự kiểm tra mức chánh niệm của mình bằng bốn câu hỏi: thân, thọ, tâm, Pháp — tôi có đang thấy rõ không?
4. Phẩm Chưa Từng Nghe Từ Ai Khác Chánh Niệm Tại thành Xá-vệ. “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), vị Tỷ-kheo cần sống có chánh niệm và tỉnh giác. Đó là lời Ta dặn các ông. Thế nào là vị Tỷ-kheo có chánh niệm? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo sống quán thân nơi thân, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán thọ nơi các cảm thọ, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán tâm nơi tâm, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời; vị ấy sống quán Pháp nơi các Pháp, tinh cần, tỉnh giác, có chánh niệm, đã gạt bỏ tham muốn và sầu muộn đối với đời.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là vị Tỷ-kheo có chánh niệm. Thế nào là vị Tỷ-kheo tỉnh giác? Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo biết rõ các cảm thọ khi chúng sinh khởi, biết rõ khi chúng còn đó, và biết rõ khi chúng mất đi. Vị ấy biết rõ các ý nghĩ khi chúng sinh khởi, biết rõ khi chúng còn đó, và biết rõ khi chúng mất đi. Vị ấy biết rõ các tri giác khi chúng sinh khởi, biết rõ khi chúng còn đó, và biết rõ khi chúng mất đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là vị Tỷ-kheo tỉnh giác. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần sống có chánh niệm và tỉnh giác. Đó là lời Ta dặn các ông.” Bài thứ 5.