Cây Non

Đức Phật ví những thứ làm siết chặt các kiết sử như một cây non: có người thỉnh thoảng vun gốc, bón đất, tưới nước thì cây lớn lên, lớn mạnh; như người chỉ nhìn mặt khoái lạc thì khát ái lớn dần và cả khối khổ hình thành. Nếu cây non bị chặt tận gốc, đốt thành tro và tro bị cuốn đi, nó không mọc lại được; cũng vậy, người nhìn rõ mặt nguy hại thì khát ái tắt và cả khối khổ dừng lại.

Điểm thực hành

Khát ái còn non thì dễ nhổ: hãy xử lý một ham muốn ngay từ lúc nó mới nhú, đừng tưới thêm cho nó bằng sự chú ý của mình.

Phẩm Khổ Cây Non Đức Phật đang ở Xá-vệ. — Này các Tỷ-kheo, có những thứ làm siết chặt thêm các kiết sử. Ai sống mà chỉ chăm chăm nhìn vào mặt khoái lạc của những thứ ấy thì khát ái trong người đó lớn dần lên. Có khát ái thì có bám giữ; có bám giữ thì có đời sống tiếp diễn; có đời sống tiếp diễn thì có sự sinh ra; có sự sinh ra thì già và chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng kéo đến; cả khối khổ to lớn ấy hình thành như vậy đó. Ví như, này các Tỷ-kheo, có một cây còn non. Rồi có người thỉnh thoảng lại vun xới quanh gốc cây, thỉnh thoảng lại bón thêm đất, thỉnh thoảng lại tưới thêm nước cho cây. Được nuôi và tiếp sức như thế, này các Tỷ-kheo, cây non ấy sẽ lớn lên, phát triển và trở nên to lớn.

Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có những thứ làm siết chặt thêm các kiết sử. Ai sống mà chỉ chăm chăm nhìn vào mặt khoái lạc của những thứ ấy thì khát ái trong người đó lớn dần lên. Có khát ái thì có bám giữ; có bám giữ thì có đời sống tiếp diễn; có đời sống tiếp diễn thì có sự sinh ra; có sự sinh ra thì già và chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng kéo đến; cả khối khổ to lớn ấy hình thành như vậy đó. Ngược lại, này các Tỷ-kheo, có những thứ làm siết chặt thêm các kiết sử. Ai sống mà nhìn rõ mặt nguy hại của những thứ ấy thì khát ái trong người đó tắt đi. Khát ái tắt thì sự bám giữ tắt; bám giữ tắt thì đời sống tiếp diễn tắt; đời sống tiếp diễn tắt thì sự sinh ra tắt; sự sinh ra tắt thì già và chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng đều tắt; cả khối khổ to lớn ấy dừng lại như vậy đó.

Ví như, này các Tỷ-kheo, có một cây còn non. Rồi một người mang theo cuốc và giỏ đi đến; người ấy chặt cây ngay ở gốc, đào đất lên, nhổ hết rễ ra cho đến những sợi rễ nhỏ nhất, rồi chặt cây thành từng khúc, bổ ra, chẻ thành từng mảnh nhỏ; rồi phơi khô giữa gió và nắng, lấy lửa đốt thành tro, rồi sàng tro giữa trận gió lớn hay thả xuống một dòng nước chảy xiết cho nước cuốn đi. Như vậy, này các Tỷ-kheo, cây non ấy đã bị cắt tận gốc, trở thành như gốc cây thốt nốt cụt đầu, bị xóa sạch, sau này không thể mọc lên lại nữa. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có những thứ làm siết chặt thêm các kiết sử. Ai sống mà nhìn rõ mặt nguy hại của những thứ ấy thì khát ái trong người đó tắt đi; khát ái tắt thì sự bám giữ tắt; bám giữ tắt thì đời sống tiếp diễn tắt; đời sống tiếp diễn tắt thì sự sinh ra tắt; sự sinh ra tắt thì già và chết, sầu muộn, than khóc, đau đớn, buồn phiền và tuyệt vọng đều tắt; cả khối khổ to lớn ấy dừng lại như vậy đó.”

Bài thứ 7.