Kinh Verañjaka

Các Bà-la-môn và gia chủ ở Verañjā, đang có việc ở lại thành Xá-vệ, đến hỏi Đức Phật vì sao người chết rồi kẻ sinh cõi khổ, người sinh cõi trời. Bài kinh song sinh với Kinh Sāleyyaka: Ngài trả lời bằng mười đường hành động — ba về thân, bốn về lời nói, ba về ý nghĩ — và cho thấy người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng có thể đạt mọi ước nguyện chính đáng, cao nhất là giải thoát ngay trong đời này.

Điểm thực hành

Mỗi ngày tự xét mười việc: thân có giết hại, trộm cắp, tà dâm không; miệng có nói dối, đâm thọc, thô ác, vô ích không; ý có tham lam, sân hận, tà kiến không — bỏ nhóm trái Pháp, giữ nhóm đúng Pháp.

Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở tại thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Lúc ấy, các Bà-la-môn và gia chủ ở Verañjā đang có việc phải ở lại thành Xá-vệ. Họ nghe tin: “Nghe nói Sa-môn Gotama — người dòng họ Thích-ca, đã xuất gia từ gia tộc Thích-ca — đang ở tại thành Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, khu vườn của ông Cấp Cô Độc. Tiếng tốt về Tôn giả Gotama đã lan xa như sau: “Ngài là bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác, đầy đủ hiểu biết và đức hạnh, bậc Thiện Thệ, người thấu hiểu thế gian, bậc thầy dẫn dắt những người đáng được dìu dắt, không ai sánh bằng, thầy của chư Thiên và loài người, bậc Giác Ngộ, Thế Tôn.” Ngài đã tự mình hiểu rõ, chứng ngộ thế giới này — gồm các cõi trời, cõi Ma, cõi Phạm Thiên, cùng mọi chúng sinh gồm các Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và con người — rồi giảng lại cho người khác biết.

Ngài giảng Pháp hay từ đầu, hay ở giữa, hay ở cuối, trọn cả ý nghĩa lẫn lời lẽ; Ngài chỉ ra đời sống tu hành hoàn toàn đầy đủ và trong sạch. Được gặp một bậc A-la-hán như vậy thật là tốt lành!” Rồi các Bà-la-môn và gia chủ ở Verañjā đến chỗ Đức Phật. Đến nơi, có người cúi lạy Ngài rồi ngồi xuống một bên; có người chào hỏi thân mật, trao đổi những lời thăm hỏi xã giao rồi ngồi xuống một bên; có người chắp tay hướng về Ngài rồi ngồi xuống một bên; có người xưng tên họ của mình trước mặt Ngài rồi ngồi xuống một bên; có người lặng thinh ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi yên một bên, các Bà-la-môn và gia chủ ở Verañjā thưa với Đức Phật: “Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì mà ở đây có những chúng sinh, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, lại sinh vào cõi khổ, đường dữ, chỗ sa đọa, địa ngục?

Còn do nhân gì, do duyên gì mà có những chúng sinh, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, lại sinh vào cõi lành, cõi trời?” “Này các gia chủ, chính vì sống trái Pháp, sống bất chính mà ở đây có những chúng sinh, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sinh vào cõi khổ, đường dữ, chỗ sa đọa, địa ngục. Còn vì sống đúng Pháp, sống ngay thẳng mà có những chúng sinh, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sinh vào cõi lành, cõi trời.” “Chúng con không hiểu được ý nghĩa chi tiết của lời Tôn giả Gotama vừa nói ngắn gọn mà chưa phân tích rõ. Mong Tôn giả Gotama giảng Pháp cho chúng con sao cho chúng con hiểu được ý nghĩa chi tiết của lời nói ngắn gọn ấy.”

“Vậy thì, này các gia chủ, hãy lắng nghe và chú tâm cho kỹ, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, Tôn giả”, các Bà-la-môn và gia chủ ở Verañjā đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như sau: “Này các gia chủ, người sống trái Pháp, sống bất chính là người có ba mặt trái Pháp về thân, bốn mặt về lời nói và ba mặt về ý nghĩ. Thế nào là người sống trái Pháp, sống bất chính với ba mặt về thân? Ở đây, này các gia chủ, có người giết hại sinh vật: hung dữ, tay đẫm máu, quen đánh đập và giết chóc, không chút thương xót đối với mọi loài đang sống. Người ấy còn trộm cắp: của cải, đồ dùng của người khác, dù ở trong làng hay ở trong rừng, hễ không được cho thì lấy đi với ý định trộm cắp.

Người ấy còn tà dâm: quan hệ với những người nữ đang được mẹ che chở, được cha che chở, được cả cha lẫn mẹ che chở, được anh che chở, được chị che chở, được họ hàng che chở, được dòng họ che chở, được luật lệ che chở, đã có chồng, bị luật phạt nếu xâm phạm, cho đến người nữ mới chỉ được đeo vòng hoa hứa hôn. Như vậy, người ấy là người sống trái Pháp, sống bất chính với ba mặt về thân. Thế nào là người sống trái Pháp, sống bất chính với bốn mặt về lời nói? Ở đây, có người nói dối. Khi được dẫn đến trước hội đồng, trước đám đông, giữa họ hàng, giữa phường hội hay giữa triều đình, được mời làm chứng và được bảo: ‘Này anh, hãy nói những gì anh biết’, thì không biết mà nói ‘tôi biết’, biết mà nói ‘tôi không biết’, không thấy mà nói ‘tôi thấy’, thấy mà nói ‘tôi không thấy’. Như vậy, người ấy cố ý nói dối, vì bản thân, vì người khác, hay vì một chút lợi lộc vật chất nào đó.

Người ấy còn nói lời đâm thọc: nghe chuyện ở chỗ này, đến chỗ kia kể lại để gây chia rẽ những người này; nghe chuyện ở chỗ kia, về kể với những người này để gây chia rẽ những người kia. Như vậy, người ấy chia rẽ những người đang hòa hợp, tiếp tay cho những người đã chia rẽ, thích sự chia rẽ, vui với sự chia rẽ, mê sự chia rẽ, nói những lời gây ra chia rẽ. Người ấy còn nói lời thô ác: những lời dữ dằn, cay nghiệt, làm người nghe đau đớn, xúc phạm người khác, gần với cơn giận, không đưa đến sự lắng tâm — người ấy nói những lời như vậy. Người ấy còn nói lời vô ích: nói không đúng lúc, nói điều không có thật, nói điều không lợi ích, nói trái Pháp, trái luật; lời nói không đáng giữ lại, nói không đúng thời, không có căn cứ, lan man, không lợi ích.

Như vậy, người ấy là người sống trái Pháp, sống bất chính với bốn mặt về lời nói. Thế nào là người sống trái Pháp, sống bất chính với ba mặt về ý nghĩ? Ở đây, có người tham lam: ngắm nghía của cải, đồ dùng của người khác mà nghĩ: ‘Ước gì đồ của người ta là của mình!’ Người ấy còn mang tâm sân hận, ôm ý nghĩ độc ác: ‘Mong cho những chúng sinh này bị giết, bị chém giết, bị cắt đứt, bị hủy diệt, hay biến mất hẳn!’ Người ấy còn có tà kiến, cái nhìn lệch lạc: ‘Bố thí chẳng có nghĩa gì, tế lễ chẳng có nghĩa gì, cúng dường cũng không; việc tốt việc xấu chẳng có quả, chẳng có báo ứng gì; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có chúng sinh hóa sinh; trên đời không có Sa-môn hay Bà-la-môn nào sống đúng đường, tu hành đúng đắn, tự mình hiểu rõ và chứng ngộ đời này cùng đời sau rồi tuyên bố cho người khác biết.’ Như vậy, người ấy là người sống trái Pháp, sống bất chính với ba mặt về ý nghĩ.

Như vậy, này các gia chủ, chính vì sống trái Pháp, sống bất chính mà ở đây có những chúng sinh, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sinh vào cõi khổ, đường dữ, chỗ sa đọa, địa ngục. Này các gia chủ, người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng là người có ba mặt đúng Pháp về thân, bốn mặt về lời nói và ba mặt về ý nghĩ. Thế nào là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng với ba mặt về thân? Ở đây, này các gia chủ, có người từ bỏ việc giết hại sinh vật, tránh xa việc giết hại: đã buông gậy, buông dao, biết hổ thẹn, giàu lòng thương, sống với tâm thương xót, mong mọi loài đang sống đều được tốt lành. Người ấy từ bỏ việc trộm cắp, tránh xa trộm cắp: của cải, đồ dùng của người khác, dù ở trong làng hay ở trong rừng, không được cho thì không lấy với ý định trộm cắp.

Người ấy từ bỏ tà dâm, tránh xa tà dâm: không quan hệ với những người nữ đang được mẹ che chở, được cha che chở, được cả cha lẫn mẹ che chở, được anh che chở, được chị che chở, được họ hàng che chở, được dòng họ che chở, được luật lệ che chở, đã có chồng, bị luật phạt nếu xâm phạm, cho đến người nữ mới chỉ được đeo vòng hoa hứa hôn. Như vậy, người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng với ba mặt về thân. Thế nào là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng với bốn mặt về lời nói? Ở đây, có người từ bỏ việc nói dối, tránh xa nói dối. Khi được dẫn đến trước hội đồng, trước đám đông, giữa họ hàng, giữa phường hội hay giữa triều đình, được mời làm chứng và được bảo: ‘Này anh, hãy nói những gì anh biết’, thì không biết nói ‘tôi không biết’, biết nói ‘tôi biết’, không thấy nói ‘tôi không thấy’, thấy nói ‘tôi thấy’. Như vậy, người ấy không cố ý nói dối, vì bản thân, vì người khác, hay vì một chút lợi lộc vật chất nào đó.

Người ấy từ bỏ lời đâm thọc, tránh xa lời đâm thọc: nghe chuyện ở chỗ này, không đến chỗ kia kể lại để gây chia rẽ những người này; nghe chuyện ở chỗ kia, không về kể với những người này để gây chia rẽ những người kia. Như vậy, người ấy hòa giải những người đang chia rẽ, nâng đỡ những người đang hòa hợp, thích sự hòa hợp, vui với sự hòa hợp, mê sự hòa hợp, nói những lời gây ra hòa hợp. Người ấy từ bỏ lời thô ác, tránh xa lời thô ác: nói những lời không lỗi, nghe êm tai, dễ mến, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người ưa thích, làm nhiều người vui lòng — người ấy nói những lời như vậy. Người ấy từ bỏ lời vô ích, tránh xa lời vô ích: nói đúng lúc, nói điều có thật, nói điều lợi ích, nói hợp Pháp, hợp luật; lời nói đáng giữ lại, nói đúng thời, có căn cứ, có chừng mực, có lợi ích.

Như vậy, người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng với bốn mặt về lời nói. Thế nào là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng với ba mặt về ý nghĩ? Ở đây, có người không tham lam: không ngắm nghía của cải, đồ dùng của người khác mà nghĩ: ‘Ước gì đồ của người ta là của mình!’ Người ấy có tâm không sân hận, ý nghĩ không độc ác: ‘Mong cho những chúng sinh này sống không thù oán, không bị ai quấy nhiễu, không khổ não, được an vui mà tự lo cho mình!’ Người ấy có chánh kiến, cái nhìn không lệch lạc: ‘Bố thí có ý nghĩa, tế lễ có ý nghĩa, cúng dường cũng có; việc tốt việc xấu có quả, có báo ứng; có đời này, có đời sau; có mẹ, có cha; có chúng sinh hóa sinh; trên đời có những Sa-môn, Bà-la-môn sống đúng đường, tu hành đúng đắn, tự mình hiểu rõ và chứng ngộ đời này cùng đời sau rồi tuyên bố cho người khác biết.’ Như vậy, người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng với ba mặt về ý nghĩ.

Như vậy, này các gia chủ, chính vì sống đúng Pháp, sống ngay thẳng mà ở đây có những chúng sinh, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sinh vào cõi lành, cõi trời. Này các gia chủ, người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, ta được sinh vào ở cùng những quý tộc giàu sang!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sẽ sinh vào ở cùng những quý tộc giàu sang. Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng. Người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, ta được sinh vào ở cùng những Bà-la-môn giàu sang, những gia chủ giàu sang!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sẽ sinh vào ở cùng những gia chủ giàu sang.

Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng. Người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, ta được sinh vào ở cùng chư Thiên Tứ Thiên Vương!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sẽ sinh vào ở cùng chư Thiên Tứ Thiên Vương. Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng. Người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, ta được sinh vào ở cùng chư Thiên Đao-lợi, chư Thiên Dạ-ma, chư Thiên Đâu-suất, chư Thiên Hóa Lạc, chư Thiên Tha Hóa Tự Tại, chư Thiên Phạm Chúng!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sẽ sinh vào ở cùng chư Thiên Phạm Chúng.

Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng. Người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, ta được sinh vào ở cùng chư Thiên Quang Thiên!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sẽ sinh vào ở cùng chư Thiên Quang Thiên. Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng. Người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, ta được sinh vào ở cùng chư Thiên Thiểu Quang, chư Thiên Vô Lượng Quang, chư Thiên Quang Âm, chư Thiên Thiểu Tịnh, chư Thiên Vô Lượng Tịnh, chư Thiên Biến Tịnh, chư Thiên Quảng Quả, chư Thiên Vô Phiền, chư Thiên Vô Nhiệt, chư Thiên Thiện Hiện, chư Thiên Thiện Kiến, chư Thiên Sắc Cứu Kính, chư Thiên Hư Không Vô Biên Xứ, chư Thiên Thức Vô Biên Xứ, chư Thiên Vô Sở Hữu Xứ, chư Thiên Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy, sau khi thân này tan rã, lúc chết đi, sẽ sinh vào ở cùng chư Thiên Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng. Người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng nếu ước nguyện: ‘Ước gì ngay trong đời này, ta trừ sạch các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm), tự mình hiểu rõ, chứng ngộ và sống an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc!’ thì điều ấy hoàn toàn có thể xảy ra: người ấy sẽ trừ sạch các lậu hoặc, tự mình hiểu rõ, chứng ngộ và sống an trú trong tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc ngay trong đời này. Vì sao vậy? Vì người ấy là người sống đúng Pháp, sống ngay thẳng.” Nghe nói vậy, các Bà-la-môn và gia chủ ở Verañjā thưa với Đức Phật: “Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama! Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama!

Như người dựng đứng lại vật đã bị lật đổ, mở ra điều bị che kín, chỉ đường cho người lạc lối, hay thắp đèn dầu trong bóng tối để người có mắt nhìn thấy mọi vật — cũng vậy, Tôn giả Gotama đã dùng nhiều cách khác nhau làm sáng tỏ Pháp. Chúng con nay xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tăng đoàn Tỷ-kheo. Mong Tôn giả Gotama ghi nhận chúng con là những đệ tử cư sĩ đã quy y, từ hôm nay cho đến hết đời.” Hết Kinh Verañjaka, bài thứ 2.