Câu hỏi về sự quy định điều học
Vua Milinda thắc mắc: các thầy thuốc xưa không toàn tri mà viết trọn bộ y thư một lần; đức Phật toàn tri, biết trước sẽ cần hơn 150 điều học, sao không ban hành tất cả một lượt mà đợi chuyện xảy ra, tai tiếng lan rộng mới quy định từng điều? Trưởng lão Nāgasena đáp: Phật biết rõ, nhưng nếu ban hành hết ngay, người đời sẽ hoảng sợ ‘khó quá’ mà không dám xuất gia, mất niềm tin và rơi vào đường khổ. Vì lòng thương, Ngài đợi từng trường hợp xảy ra, giảng cho mọi người thấy rõ lỗi lầm, rồi mới chế định — giới luật ra đời theo nhu cầu thực tế để được chấp nhận và giữ vững.
Điểm thực hànhDạy dỗ và lập quy tắc hiệu quả không phải là ‘đúng hết ngay từ đầu’ mà là đúng lúc người học sẵn sàng: đưa ra quá nhiều quy định cùng lúc chỉ gây sợ hãi và bỏ cuộc. Hãy để bài học đến cùng với kinh nghiệm thực tế của người học.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Suy Luận Phẩm Pháp Không Chướng Ngại 8. Câu hỏi về sự quy định điều học “Thưa ngài Nāgasena, những vị thầy xưa của các thầy thuốc là: Nārada, Dhammantarī, Aṅgīrasa, Kapila, Kaṇḍaraggi, Sāma, Atula, Pubbakaccāyana. Tất cả các vị thầy này, ngay một lúc, đã biết trọn vẹn tất cả những điều ấy — sự phát sinh của bệnh, nguyên nhân, bản chất, nguồn gốc, cách chữa trị, việc cần làm, thành công hay không thành công — nghĩ rằng ‘trong cơ thể này sẽ phát sinh chừng ấy thứ bệnh’, rồi gom tất cả vào một mối và kết thành bộ sách. Tất cả những vị này đều không phải bậc Toàn Tri. Trái lại, đức Như Lai, trong khi là bậc Toàn Tri, biết bằng trí tuệ của Phật sự việc trong tương lai rằng ‘trong chừng ấy sự việc, chừng ấy điều học sẽ phải được quy định’, vậy tại sao sau khi xác định, Ngài không quy định điều học một cách toàn bộ? Mà đợi đến khi từng sự việc sinh khởi, điều tiếng đã rõ rệt, lỗi lầm đã lan rộng đi xa, dân chúng phàn nàn, rồi Ngài mới quy định điều học cho các đệ tử vào từng thời điểm?”
“Tâu đại vương, đức Như Lai đã biết điều này: ‘Vào thời ấy, đối với những người này, hơn một trăm năm mươi điều học sẽ phải được quy định.’ Nhưng đức Như Lai đã khởi ý như vầy: ‘Nếu Ta quy định một lượt hơn một trăm năm mươi điều học, số đông người sẽ hoảng sợ: “Ở đây có nhiều điều cần gìn giữ quá. Thật khó để xuất gia trong Giáo Pháp của Sa-môn Gotama!” Ngay cả những người muốn xuất gia cũng sẽ không xuất gia. Và họ sẽ không tin lời Ta; khi không tin, những người ấy sẽ đi vào đường khổ. Khi từng sự việc sinh khởi, sau khi giảng Giáo Pháp cho họ nhận thức, khi lỗi lầm đã rõ rệt, Ta sẽ quy định điều học.’” “Thưa ngài Nāgasena, thật kỳ diệu thay chư Phật! Thưa ngài Nāgasena, thật phi thường thay chư Phật! Trí Toàn Tri của đức Như Lai lớn lao đến thế! Thưa ngài Nāgasena, quả đúng như vậy: ý nghĩa này đã khéo được đức Như Lai trình bày. Nghe rằng ‘ở đây có nhiều điều cần tu học’, chúng sinh có thể hoảng sợ; ngay cả một người cũng sẽ không xuất gia trong Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Trẫm chấp nhận điều này đúng như vậy.”
Câu hỏi về sự quy định điều học là thứ tám.