Câu Hỏi Về Việc Tự Kết Liễu Bản Thân
Vua Milinda hỏi: Đức Phật cấm tự kết liễu bản thân, vậy sao Ngài lại thuyết Pháp nhằm cắt đứt hẳn sinh, già, bệnh, chết và ca ngợi người vượt qua chúng? Ngài Nāgasena phân biệt hai lý do: Ngài ngăn cấm vì người có giới là thuốc giải, là chiếc thuyền, là người dẫn đường cho chúng sinh, không nên để bị hủy hoại; Ngài khuyến khích vì sinh, già, bệnh, chết và vô số nỗi khổ của luân hồi cần được vượt qua bằng sự chứng ngộ, chứ không phải bằng cái chết của thân.
Điểm thực hànhĐừng nhầm lẫn việc chấm dứt khổ với việc hủy hoại thân mình: điều Đức Phật khuyến khích là vượt qua sinh, già, bệnh, chết bằng tu tập và chứng ngộ, còn thân người có giới hạnh là phương tiện quý giá cần được giữ gìn để đi hết con đường ấy.
Mi-lan-đà Hỏi Đáp Phần Câu Hỏi Meṇḍaka Phẩm Trí Toàn Tri 5. Câu Hỏi Về Việc Tự Kết Liễu Bản Thân “Thưa ngài Nāgasena, Đức Phật cũng đã nói điều này:” ‘Này các Tỷ-kheo, không được tự kết liễu bản thân; vị nào tự kết liễu thì phải bị xử lý theo Pháp.’ Vậy mà các ngài lại nói rằng: ‘Ở bất cứ nơi nào, khi thuyết Pháp cho các đệ tử, Đức Phật cũng thuyết giảng bằng nhiều cách nhằm cắt đứt hẳn sinh, già, bệnh, chết; và bất cứ ai vượt qua được sinh, già, bệnh, chết, Ngài đều ca ngợi người ấy bằng lời ca ngợi cao nhất.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu Đức Phật đã nói rằng: ‘Này các Tỷ-kheo, không được tự kết liễu bản thân; vị nào tự kết liễu thì phải bị xử lý theo Pháp,’ vậy thì lời nói rằng Ngài thuyết Pháp nhằm cắt đứt hẳn sinh, già, bệnh, chết là sai.
Còn nếu Ngài thuyết Pháp nhằm cắt đứt hẳn sinh, già, bệnh, chết, vậy thì lời nói ‘Này các Tỷ-kheo, không được tự kết liễu bản thân; vị nào tự kết liễu thì phải bị xử lý theo Pháp’ cũng là sai. Câu hỏi hai đầu này cũng được đưa đến cho ngài; xin ngài hãy giải quyết nó.” “Tâu đại vương, Đức Phật quả đã nói điều này:” ‘Này các Tỷ-kheo, không được tự kết liễu bản thân; vị nào tự kết liễu thì phải bị xử lý theo Pháp.’ Và ở bất cứ nơi nào, khi thuyết Pháp cho các đệ tử, Đức Phật quả đã thuyết giảng bằng nhiều cách nhằm cắt đứt hẳn sinh, già, bệnh, chết — nhưng ở đó có một lý do, chính vì lý do ấy mà Đức Phật vừa ngăn cấm vừa khuyến khích.” “Thưa ngài Nāgasena, ở đây lý do là gì, mà vì lý do ấy Đức Phật vừa ngăn cấm vừa khuyến khích?”
“Tâu đại vương, người có giới, đầy đủ giới, giống như thuốc giải trong việc diệt chất độc phiền não cho chúng sinh; giống như thuốc hay trong việc làm dịu cơn bệnh phiền não cho chúng sinh; giống như nước trong việc rửa sạch bụi bẩn phiền não cho chúng sinh; giống như viên ngọc ma-ni ban cho chúng sinh mọi sự thành tựu; giống như con thuyền đưa chúng sinh qua bốn dòng lũ; giống như người dẫn đoàn xe đưa chúng sinh qua sa mạc của sự tái sinh; giống như cơn gió dập tắt hơi nóng của ba thứ lửa cho chúng sinh; giống như đám mây lớn làm đầy tâm ý chúng sinh; giống như người thầy dạy chúng sinh điều thiện; giống như người chỉ đường giỏi chỉ cho chúng sinh con đường an toàn.
Tâu đại vương, một người như vậy — có nhiều đức tính, vô số đức tính, không đếm hết đức tính, là một khối đức tính, một đống đức tính, làm cho chúng sinh lớn mạnh — vì thương chúng sinh mà nghĩ ‘Đừng để người có giới bị hủy hoại,’ Đức Phật đã chế định điều học: ‘Này các Tỷ-kheo, không được tự kết liễu bản thân; vị nào tự kết liễu thì phải bị xử lý theo Pháp.’ Tâu đại vương, đó là lý do ở đây, mà vì lý do ấy Đức Phật đã ngăn cấm. Tâu đại vương, trưởng lão Kumārakassapa, vị thuyết giảng khéo léo, khi làm sáng tỏ về đời sau cho vua Pāyāsi, cũng đã nói điều này: ‘Tâu bệ hạ, các Sa-môn và Bà-la-môn có giới, có pháp lành, sống càng lâu dài bao nhiêu thì càng sinh nhiều phước bấy nhiêu, và càng hành động vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc của chư Thiên và loài người.’ Vậy vì lý do gì Đức Phật đã khuyến khích?
Tâu đại vương, sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, sầu là khổ, than khóc là khổ, đau đớn là khổ, ưu phiền là khổ, tuyệt vọng là khổ, gặp điều không ưa thích là khổ, xa lìa điều ưa thích là khổ, mẹ chết là khổ, cha chết là khổ, anh em trai chết là khổ, chị em gái chết là khổ, con chết là khổ, vợ chết là khổ, người nô lệ chết là khổ, mất thân quyến là khổ, mất mát vì bệnh là khổ, mất tài sản là khổ, mất giới là khổ, suy sụp về tri kiến là khổ, sợ vua là khổ, sợ trộm cướp là khổ, sợ kẻ thù là khổ, sợ nạn đói là khổ, sợ lửa là khổ, sợ nước là khổ, sợ sóng là khổ, sợ xoáy nước là khổ, sợ cá sấu là khổ, sợ cá dữ là khổ, sợ bị tự trách là khổ, sợ bị người khác trách là khổ, sợ hình phạt là khổ, sợ đường dữ là khổ, sợ e dè trước hội chúng là khổ, sợ về sinh kế là khổ, sợ chết là khổ, bị đánh bằng gậy là khổ, bị đánh bằng roi là khổ, bị đánh bằng gậy ngắn là khổ, bị chặt tay là khổ, bị chặt chân là khổ, bị chặt cả tay lẫn chân là khổ, bị cắt tai là khổ, bị xẻo mũi là khổ, bị cắt tai và xẻo mũi là khổ, hình phạt nhúng vào hũ giấm chua là khổ, hình phạt cạo đầu bôi vôi là khổ, hình phạt đốt lửa ở miệng là khổ, hình phạt quấn lửa quanh thân là khổ, hình phạt đốt tay làm đuốc là khổ, hình phạt lột da thành sợi là khổ, hình phạt mặc áo vỏ cây là khổ, hình phạt kéo căng thân người là khổ, hình phạt treo thịt bằng lưỡi câu là khổ, hình phạt khoét thịt thành hình đồng tiền là khổ, hình phạt chà xát bằng chất kiềm là khổ, hình phạt quay tròn trên cọc là khổ, hình phạt ngồi trên ghế rơm là khổ, hình phạt rưới dầu sôi là khổ, hình phạt cho chó ăn thịt là khổ, hình phạt xiên lên cọc nhọn khi còn sống là khổ, hình phạt chặt đầu bằng gươm là khổ. Tâu đại vương, người còn trôi lăn trong luân hồi phải chịu những nỗi khổ nhiều loại, vô số loại như vậy.
Tâu đại vương, như nước mưa đổ xuống dãy Himalaya tràn ngập sông Gaṅgā, len qua đá, sỏi, cát thô, xoáy nước, ghềnh thác, sóng, chỗ quanh co, các chướng ngại, vật che chắn, rễ cây và cành lá; cũng vậy, tâu đại vương, người còn trôi lăn trong luân hồi phải chịu những nỗi khổ nhiều loại, vô số loại như vậy. Tâu đại vương, sự tiếp diễn là khổ; sự không còn tiếp diễn là an lạc. Tâu đại vương, Đức Phật — khi chỉ ra đức tính của sự không còn tiếp diễn và sự nguy hiểm trong sự tiếp diễn — đã khuyến khích vì mục đích chứng ngộ sự không còn tiếp diễn, vì mục đích vượt qua sinh, già, bệnh, chết. Tâu đại vương, đó là lý do ở đây, mà vì lý do ấy Đức Phật đã khuyến khích.”
“Tốt lắm, thưa ngài Nāgasena! Câu hỏi đã được tháo gỡ khéo, lý do đã được nói rõ. Trẫm chấp nhận đúng như vậy.” Câu hỏi về việc tự kết liễu bản thân là câu hỏi thứ năm.