Hai mươi lăm đức tính của vị thầy

Vua Milinda tự nhận mình đã hội đủ điều kiện của một người học trò xứng đáng: biết giữ bí mật, trí tuệ đã chín muồi nhờ tám điều kiện. Vua kể đủ hai mươi lăm đức tính mà vị thầy cần có đối với học trò — từ che chở thường xuyên, biết rõ nếp sống của trò, an ủi, nhẫn nại với lỗi lầm, đến tâm từ và không bỏ rơi trò lúc hoạn nạn — rồi thỉnh cầu ngài Nāgasena đối xử với mình bằng các đức tính ấy và giải đáp các câu hỏi đối chọi, để đời sau khỏi tranh cãi.

Điểm thực hành

Ai làm thầy, làm người hướng dẫn, hãy soi lại mình bằng danh sách này: phần lớn đức tính của vị thầy không nằm ở kiến thức, mà ở sự che chở đều đặn, lòng nhẫn nại và không bỏ rơi học trò khi họ vấp ngã.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Lời mở đầu về các câu hỏi đối chọi Phẩm Các đức tính của người cư sĩ 5. Các đức tính của vị thầy Vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, vùng đất này đã tránh xa tám lỗi của cuộc bàn luận. Trẫm là người bạn bàn luận tốt nhất trên đời. Trẫm biết giữ điều bí mật: bao lâu trẫm còn sống, trẫm sẽ giữ kín điều bí mật ấy. Trí tuệ của trẫm đã tiến triển nhờ tám điều kiện. Ngày nay, một người học trò thực hành đúng đắn như trẫm thật khó tìm. Người học trò khi thực hành đúng đắn, vị thầy cần đối xử đúng đắn bằng hai mươi lăm đức tính của vị thầy. Hai mươi lăm đức tính ấy là những đức tính nào? Thưa ngài Nāgasena, ở đây, đối với người học trò, vị thầy cần: luôn luôn, liên tục thiết lập sự che chở, bảo vệ; biết rõ người học trò nên thân cận ai và không nên thân cận ai; biết rõ lúc trò lơ là và lúc trò không lơ là; biết rõ chỗ cho phép nằm nghỉ; biết rõ khi trò bệnh; biết rõ trò đã nhận được thức ăn hay chưa; biết rõ tính cách riêng của trò; chia sẻ phần thức ăn có trong bình bát; an ủi trò rằng ‘Đừng sợ, việc của con đang tiến triển’; biết rõ trò qua lại với ai; biết rõ sự qua lại của trò trong làng; biết rõ sự qua lại của trò trong tu viện; không cười đùa, giỡn cợt với trò; trò chuyện, trao đổi với trò; khi thấy trò có chỗ sai sót thì biết nhẫn nại bỏ qua; làm việc gì cũng làm cho cẩn thận, chu đáo; làm việc trọn vẹn, không đứt đoạn; làm việc không giấu giếm; làm việc không bỏ sót phần nào; giữ tâm như người cha sinh thành: ‘Ta sinh ra người này trong các môn học’; giữ tâm mong trò tăng trưởng: ‘Làm sao để người này không suy giảm’; giữ tâm: ‘Ta làm cho người này mạnh mẽ bằng sức mạnh của sự học tập’; giữ tâm từ đối với trò; không bỏ rơi trò khi gặp hoạn nạn; không lơ là việc cần làm; khi trò vấp ngã, lầm lỗi, nâng đỡ trò bằng Pháp.

Thưa ngài, đó là hai mươi lăm đức tính của vị thầy dành cho vị thầy. Xin ngài hãy đối xử đúng đắn với trẫm bằng các đức tính ấy. Thưa ngài, một mối nghi ngờ đã nảy sinh trong trẫm: có những câu hỏi đối chọi đã được đấng Chiến Thắng giảng dạy. Trong thời gian lâu dài về sau, tranh cãi sẽ nảy sinh về chúng, và trong thời gian lâu dài về sau, những bậc có trí tuệ như ngài sẽ rất khó tìm. Xin ngài hãy cho trẫm con mắt thấy rõ về những câu hỏi ấy, để bác bỏ các học thuyết của người khác.”