Dấu Hiệu của Tác Ý và Tuệ: Ví Dụ Người Gặt Lúa

Vua Milinda hỏi tác ý và tuệ mỗi thứ có dấu hiệu gì. Ngài Nāgasena đáp: tác ý có dấu hiệu là sự cân nhắc hướng tới, tuệ có dấu hiệu là sự cắt đứt. Ngài dùng ví dụ người gặt lúa: tay trái nắm bó lúa như tác ý nắm lấy tâm, tay phải cầm liềm cắt lúa như tuệ cắt đứt các phiền não.

Điểm thực hành

Khi một phiền não nổi lên, hãy làm đúng hai việc theo thứ tự của người gặt lúa: trước hết dùng tác ý nắm giữ tâm cho vững, đừng để nó trôi theo cơn giận hay cơn thèm, rồi mới dùng tuệ nhìn thấu để cắt đứt gốc rễ của nó.

Mi-lan-đà Hỏi Đáp Đại Phẩm 8. Câu Hỏi về Dấu Hiệu của Tác Ý và Tuệ Đức vua nói: “Thưa ngài Nāgasena, tác ý có dấu hiệu gì, tuệ có dấu hiệu gì?” “Tâu đại vương, tác ý có dấu hiệu là sự cân nhắc hướng tới; tuệ có dấu hiệu là sự cắt đứt.” “Tác ý có dấu hiệu là sự cân nhắc nghĩa là thế nào? Tuệ có dấu hiệu là sự cắt đứt nghĩa là thế nào? Xin ngài cho một ví dụ.” “Tâu đại vương, đại vương có biết những người gặt lúa mạch không?” “Thưa ngài, có, tôi biết.” “Tâu đại vương, những người gặt lúa mạch cắt lúa như thế nào?” “Thưa ngài, họ nắm bó lúa bằng tay trái, cầm liềm bằng tay phải, rồi dùng liềm mà cắt.” “Tâu đại vương, như người gặt lúa nắm bó lúa bằng tay trái, cầm liềm bằng tay phải rồi cắt lúa; cũng vậy, tâu đại vương, người tu hành nắm lấy tâm bằng tác ý rồi cắt đứt các phiền não bằng tuệ. Tâu đại vương, tác ý có dấu hiệu là sự cân nhắc là như vậy; tuệ có dấu hiệu là sự cắt đứt là như vậy.”

“Ngài thật khôn khéo, thưa ngài Nāgasena.” Câu hỏi về dấu hiệu của tác ý là câu hỏi thứ tám.