Giảng Giải về Việc Phân Chia Xá-lợi
Chương cuối của Phật Sử kể việc phân chia xá-lợi của đức Gotama sau khi Ngài nhập Niết-bàn tại Kusinārā: tám phần xá-lợi thân được chia cho tám xứ, Bà-la-môn Doṇa dựng tháp thờ chiếc bình đã dùng để chia, người Moriya dựng tháp thờ tro — tổng cộng mười ngôi tháp. Bảy xá-lợi còn nguyên vẹn gồm xương sọ, bốn răng nanh và hai xương quai xanh; số còn lại vỡ thành ba cỡ như hạt đậu xanh, hạt gạo vỡ và hạt cải, tổng mười sáu đấu. Chương còn ghi nơi tôn trí bốn răng nanh, tóc và lông do chư thiên mang đi khắp các thế giới, cùng nơi lưu giữ các vật dụng của đức Phật từ bình bát, cây gậy, y, dây thắt lưng đến dao cạo và hộp kim.
Điểm thực hànhSau khi chia xá-lợi, cả chiếc bình dùng để chia và phần tro còn lại cũng được dựng tháp thờ — lòng tôn kính trọn vẹn không chừa ra phần “phụ trợ”: điều đã phục vụ việc lành cũng đáng được trân trọng.
Phật Sử Giảng Giải về Việc Phân Chia Xá-lợi
tại Kusinārā.
Đã có sự phân tán xá-lợi
từ xứ sở ấy đến khắp các nơi.
Một phần thuộc về (đức vua) Ajātasattu.
Một phần ở thành Vesālī.
Một phần ở thành Kapilavatthu.
Và một phần dành cho người dân ở Allakappa.
Và một phần ở Rāmagāma.
Và một phần dành cho người dân ở Veṭṭhadīpa.
Một phần dành cho người dân Malla ở Pāvā.
Và một phần dành cho người dân ở Kusinārā.
Bà-la-môn tên Doṇa
đã xây dựng ngôi bảo tháp cho bình đựng (xá-lợi).
Những người Moriya với tâm tư hớn hở
đã xây dựng ngôi bảo tháp thờ tro.
Chính vào thời ấy, có tám ngôi bảo tháp (thờ) xá-lợi,
ngôi bảo tháp của bình đựng (xá-lợi) là thứ chín,
ngôi bảo tháp thờ tro là thứ mười
đã được thiết lập.
Nghĩa là
Đấng Chiến Thắng cao quý, đức Gotama vĩ đại, đã nhập Niết-bàn tại Kusinārā. Đã có sự phân tán xá-lợi từ xứ sở ấy đến khắp các nơi. Một phần thuộc về đức vua Ajātasattu. Một phần ở thành Vesālī. Một phần ở thành Kapilavatthu. Và một phần dành cho người dân ở Allakappa. Và một phần ở Rāmagāma. Và một phần dành cho người dân ở Veṭṭhadīpa. Một phần dành cho người dân Malla ở Pāvā. Và một phần dành cho người dân ở Kusinārā. Người đã xây ngôi tháp cho chiếc bình (đựng xá-lợi), là vị Bà-la-môn tên Doṇa. Họ đã xây ngôi tháp thờ tro, những người Moriya với tâm hớn hở. Chính vào thời ấy, có tám ngôi tháp thờ xá-lợi thân, ngôi tháp của chiếc bình đựng là thứ chín, ngôi tháp thờ tro là thứ mười đã được thiết lập.
Xá-lợi xương sọ, bốn chiếc răng nanh, và hai xương quai xanh là các xá-lợi; bảy xá-lợi này còn nguyên vẹn, không bị vỡ; các xá-lợi còn lại đều đã vỡ ra. Xá-lợi lớn nhất bằng hạt đậu xanh, loại vừa bằng hạt gạo vỡ; loại nhỏ bằng hạt cải, và xá-lợi có nhiều màu sắc khác nhau. Loại lớn có màu vàng kim, loại vừa có màu ngọc trai; loại nhỏ có màu nụ hoa, tổng cộng mười sáu đấu doṇa xá-lợi. Loại lớn có năm đấu nāḷi, loại vừa có năm đấu; loại nhỏ có sáu đấu; tất cả đều là xá-lợi của đức Phật. Xá-lợi xương sọ ở đảo Sīhaḷa (Tích Lan), xương quai xanh bên trái ở cõi Phạm Thiên; xương quai xanh bên phải ở đảo Sīhaḷa; tất cả các xá-lợi này đều được tôn trí.
một ở Long Cung,
một ở lãnh địa Gandhāra,
một thuộc về đức vua xứ Kaliṅga.
Chư thiên theo tuần tự của mỗi một thế giới
đã mang đi
bốn mươi chiếc răng bằng nhau
và toàn bộ tóc lông.
Bình bát, cây gậy, và y của đức Thế Tôn
là ở Madhurā.
Y nội là ở Kusaghara.
Tấm trải nằm là ở (thành) Kapila.
Bình đựng nước,
dây thắt lưng là ở thành Pāṭaliputta.
Vải lọc nước là ở Campā.
Và sợi lông giữa hai lông mày là ở Kosala.
Y ca-sa là ở cõi Phạm Thiên.
Vải che đầu là ở thành phố của cõi trời Ba Mươi.
Khi ấy, tấm lót ngồi,
tấm trải nằm là ở vương quốc Avantipura.
Và cái bật lửa là ở Mithilā.
Đồ lọc nước là ở Videha.
Khi ấy, dao cạo và luôn cả hộp đựng kim
là ở thành phố Indapatta.
Khi ấy, dân chúng
ở vùng ven của xứ sở
đã bảo quản các vật dụng thiết yếu còn lại
đã được sử dụng bởi bậc Hiền Triết.
Khi ấy, tài liệu cổ (porāṇikaṁ) đã nói rằng:
“Vì lòng thương tưởng chúng sanh,
đã có sự phân tán xá-lợi
của bậc Đại Ẩn Sĩ Gotama.”
Nghĩa là
Một chiếc răng nanh ở thành phố của cõi trời Ba Mươi Ba, một ở Long Cung (cõi của loài rồng nāga), một ở lãnh địa Gandhāra, một thuộc về đức vua xứ Kaliṅga. Bốn mươi chiếc răng bằng nhau và toàn bộ tóc và lông; chư thiên đã mang đi, mỗi vị một chiếc, chư thiên theo tuần tự của mỗi một thế giới. Ở Vajirā, của đức Thế Tôn, là bình bát, cây gậy và y. Y nội là ở Kusaghara (Pāli viết: Kulaghara, “nhà của gia tộc”). Tấm trải nằm là ở thành Kapila. Ở thành Pāṭaliputta, là bình đựng nước và dây thắt lưng. Vải lọc nước là ở Campā. Và sợi lông giữa chân mày là ở Kosala. Y ca-sa là ở cõi Phạm Thiên. Vải che đầu là ở thành phố của cõi trời Ba Mươi Ba. Tấm lót ngồi là ở xứ Avantī, khi ấy, tấm trải nằm là ở vương quốc ấy. Cái bật lửa (hai thanh gỗ cọ lấy lửa) là ở Mithilā. Đồ lọc nước là ở Videha. Khi ấy, dao cạo và cả hộp đựng kim là ở thành phố Indapatta. Các vật dụng còn lại ở xứ Aparanta (bản dịch ghi “vùng ven của xứ sở”) đã được bậc Hiền Triết sử dụng, dân chúng khi ấy đã giữ gìn. Đã có sự phân tán xá-lợi của bậc Đại Ẩn Sĩ Gotama, vì lòng thương tưởng chúng sinh, ấy là chuyện cổ truyền lại như vậy.”