Kinh Chánh Giác
Đức Phật dạy cách trả lời du sĩ phái khác hỏi về chỗ dựa để tu tập các pháp thuộc về phía chánh giác: năm chỗ dựa là bạn tốt, giới, những câu chuyện giúp gột rửa tâm, tinh tấn và tuệ thấy sinh diệt. Ai có bạn tốt thì bốn pháp còn lại cũng được trông đợi thành tựu, và đứng vững trong năm pháp ấy rồi cần tu tập thêm bốn pháp: quán thân không sạch, tâm từ, niệm hơi thở và tưởng vô thường.
Điểm thực hànhHãy chọn bạn tốt trước mọi kỹ thuật tu tập: gần người giữ giới, ít ham muốn và tinh tấn, vì bốn pháp còn lại sẽ theo đó mà lớn lên.
Phẩm Chánh Giác Kinh Chánh Giác Tôi nghe kể lại như vầy: Một lần, Đức Phật ở gần thành Sāvatthī, trong vườn Jeta, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Tại đó, Đức Phật gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ thuộc phái khác hỏi như sau: ‘Thưa chư Hiền, các pháp thuộc về phía chánh giác lấy điều gì làm chỗ dựa gần để tu tập?’ — nếu bị hỏi như vậy, các Thầy sẽ trả lời các du sĩ ấy thế nào?” Các Tỷ-kheo đáp: “Bạch Thế Tôn, các pháp của chúng con lấy Thế Tôn làm gốc, lấy Thế Tôn làm người dẫn đường, lấy Thế Tôn làm chỗ nương tựa. Thật tốt lành nếu chính Thế Tôn nói rõ ý nghĩa của lời này; nghe Thế Tôn dạy xong, các Tỷ-kheo chúng con sẽ ghi nhớ.”
“Vậy thì, này các Tỷ-kheo, hãy nghe và khéo chú tâm, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, các Tỷ-kheo đáp lại Đức Phật. Đức Phật nói như sau: “Này các Tỷ-kheo, nếu các du sĩ thuộc phái khác hỏi như sau: ‘Thưa chư Hiền, các pháp thuộc về phía chánh giác lấy điều gì làm chỗ dựa gần để tu tập?’ — nếu bị hỏi như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy hãy trả lời các du sĩ ấy như sau: ‘Ở đây, thưa chư Hiền, vị Tỷ-kheo có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có người thân cận tốt. Thưa chư Hiền, đó là chỗ dựa gần thứ nhất để tu tập các pháp thuộc về phía chánh giác. Lại nữa, thưa chư Hiền, vị Tỷ-kheo có giới, sống gìn giữ theo giới bổn Pātimokkha, đầy đủ cách hành xử và nơi đi khất thực thích hợp, thấy nguy hiểm trong cả những lỗi rất nhỏ, và học tập các điều học đã nhận.
Thưa chư Hiền, đó là chỗ dựa gần thứ hai để tu tập các pháp thuộc về phía chánh giác. Lại nữa, thưa chư Hiền, vị Tỷ-kheo được dự những câu chuyện giúp gột rửa tâm, giúp mở lòng — tức là chuyện về ít ham muốn, về biết đủ, về sống xa lánh, về không tụ tập, về khơi dậy tinh tấn, về giới, về định, về tuệ, về giải thoát, về thấy biết giải thoát — những câu chuyện như vậy, vị ấy được nghe khi muốn, không khó khăn, không nhọc mệt. Thưa chư Hiền, đó là chỗ dựa gần thứ ba để tu tập các pháp thuộc về phía chánh giác. Lại nữa, thưa chư Hiền, vị Tỷ-kheo sống tinh cần để bỏ các pháp bất thiện và làm trọn các pháp thiện; vị ấy mạnh mẽ, nỗ lực vững chắc, không bỏ dở phần việc trong các pháp thiện.
Thưa chư Hiền, đó là chỗ dựa gần thứ tư để tu tập các pháp thuộc về phía chánh giác. Lại nữa, thưa chư Hiền, vị Tỷ-kheo có tuệ, có trí tuệ thấy sự sinh và sự diệt — trí tuệ cao quý, xuyên thấu, đưa đến chấm dứt hẳn khổ đau. Thưa chư Hiền, đó là chỗ dựa gần thứ năm để tu tập các pháp thuộc về phía chánh giác.’ Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có người thân cận tốt thì có thể trông đợi điều này: vị ấy sẽ có giới, sống gìn giữ theo giới bổn Pātimokkha, đầy đủ cách hành xử và nơi đi khất thực thích hợp, thấy nguy hiểm trong cả những lỗi rất nhỏ, và học tập các điều học đã nhận. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có người thân cận tốt thì có thể trông đợi điều này:
vị ấy sẽ được dự những câu chuyện giúp gột rửa tâm, giúp mở lòng — tức là chuyện về ít ham muốn, về biết đủ, về sống xa lánh, về không tụ tập, về khơi dậy tinh tấn, về giới, về định, về tuệ, về giải thoát, về thấy biết giải thoát — những câu chuyện như vậy, vị ấy được nghe khi muốn, không khó khăn, không nhọc mệt. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có người thân cận tốt thì có thể trông đợi điều này: vị ấy sẽ sống tinh cần để bỏ các pháp bất thiện và làm trọn các pháp thiện; vị ấy mạnh mẽ, nỗ lực vững chắc, không bỏ dở phần việc trong các pháp thiện. Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có người thân cận tốt thì có thể trông đợi điều này:
vị ấy sẽ có tuệ, có trí tuệ thấy sự sinh và sự diệt — trí tuệ cao quý, xuyên thấu, đưa đến chấm dứt hẳn khổ đau. Nhưng rồi, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo đã đứng vững trong năm pháp này cần tu tập thêm bốn pháp nữa — tu tập quán thân không sạch để bỏ tham ái, tu tập tâm từ để bỏ sân hận, tu tập niệm hơi thở để cắt đứt suy nghĩ lan man, tu tập tưởng vô thường để nhổ tận gốc ý nghĩ ‘ta là’. Này các Tỷ-kheo, ai có tưởng vô thường thì tưởng vô ngã được đứng vững. Ai có tưởng vô ngã thì nhổ tận gốc ý nghĩ ‘ta là’ và đạt Niết-bàn ngay trong đời này.” Bài thứ 1.