Kinh Tám Thắng Xứ

Tám thắng xứ — các lãnh vực chế ngự trong thiền định: tưởng tri sắc nội tâm rồi thấy sắc bên ngoài giới hạn hoặc vô lượng, đẹp và xấu; không tưởng tri sắc nội tâm rồi thấy sắc bên ngoài giới hạn hoặc vô lượng; rồi thấy toàn một màu — xanh, vàng, đỏ, trắng — với tưởng ‘sau khi chế ngự chúng, ta biết, ta thấy’. (Trong bản dịch Minh Châu, thắng xứ thứ tám bị ghi nhầm là ‘thứ năm’; bản này theo đúng bản Pāli.)

Điểm thực hành

Các thắng xứ là bài tập về chủ quyền của tri giác: cùng một đối tượng — đẹp hay xấu, ít hay nhiều, một màu đồng nhất — người thiền tập nhìn chúng dưới sự chế ngự của mình thay vì bị chúng kéo đi. Trình tự từ sắc phức tạp đến một màu thuần nhất là trình tự đơn giản hóa dần cái được nhìn, cho đến khi chỉ còn lại khả năng ‘biết và thấy’ của chính người nhìn.

Phẩm Động Đất Kinh Tám Thắng Xứ “Có tám thắng xứ (lãnh vực chế ngự/thắng phục) này, này các Tỷ-kheo. Tám thắng xứ nào? Một người tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài — có giới hạn, đẹp và xấu. Sau khi chế ngự (thắng phục) chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy. Đây là thắng xứ thứ nhất. Một người tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài — vô lượng, đẹp và xấu. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy. Đây là thắng xứ thứ hai. Một người không tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài — có giới hạn, đẹp và xấu. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy.

Đây là thắng xứ thứ ba. Một người không tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài — vô lượng, đẹp và xấu. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy. Đây là thắng xứ thứ tư. Một người không tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài toàn màu xanh — sắc xanh, tướng xanh, ánh xanh. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy. Đây là thắng xứ thứ năm. Một người không tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài toàn màu vàng — sắc vàng, tướng vàng, ánh vàng. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy.

Đây là thắng xứ thứ sáu. Một người không tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài toàn màu đỏ — sắc đỏ, tướng đỏ, ánh đỏ. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy. Đây là thắng xứ thứ bảy. Một người không tưởng tri sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở bên ngoài toàn màu trắng — sắc trắng, tướng trắng, ánh trắng. Sau khi chế ngự chúng, vị ấy tưởng tri: ‘Ta biết, ta thấy.’ Vị ấy có tưởng tri như vậy. Đây là thắng xứ thứ tám. Đó, này các Tỷ-kheo, là tám thắng xứ.” Bài thứ 5.