Kinh Tối Tăm
Một trong những bài kinh được trích dẫn nhiều nhất về nghiệp: con người được xếp theo hai trục — điểm xuất phát (sinh vào hoàn cảnh tăm tối: nghèo, thấp hèn, bệnh tật, xấu xí; hay hoàn cảnh sáng sủa: giàu, cao quý, khỏe đẹp) và hướng đi (làm ác hay làm thiện bằng thân, khẩu, ý). Bốn tổ hợp cho ra bốn hạng người. Điểm Phật giáo nằm ở chỗ trục thứ hai hoàn toàn nằm trong tay mỗi người: sinh trong tối không phải bản án, vì từ tối vẫn hướng về sáng được; và sinh trong sáng cũng không phải bảo hiểm, vì từ sáng vẫn trượt về tối được.
Điểm thực hànhHãy xác định thành thật điểm xuất phát của mình trên trục sáng–tối (hoàn cảnh, sức khỏe, điều kiện sống) rồi bỏ qua nó, và chỉ tự hỏi về trục thứ hai: ba cửa thân, khẩu, ý của mình hôm nay và tuần này đang hướng về đâu? Bài kinh cho phép mình không bàn về quá khứ: hướng đi mới là thứ được tính.
Phẩm Bất Động Kinh Tối Tăm — Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người này hiện hữu ở đời. Thế nào là bốn? Ở trong tối mà hướng về tối, ở trong tối mà hướng về sáng, ở trong sáng mà hướng về tối, và ở trong sáng mà hướng về sáng. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người ở trong tối mà hướng về tối? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sinh vào một gia đình thấp kém — gia đình người hốt xác, gia đình thợ đan tre, gia đình thợ săn, gia đình thợ đóng xe, hay gia đình người quét rác — nghèo khổ, ít có ăn uống, sinh kế chật vật, trong một nơi mà miếng ăn chỗ mặc khó mà tìm được. Người ấy lại xấu xí, khó coi, dị dạng, nhiều bệnh — mù một mắt, què tay, liệt chân, hay nửa thân tê liệt; không có được cơm ăn, nước uống, áo mặc, xe cộ; vòng hoa, hương liệu, mỹ phẩm; hay giường nằm, nhà ở, đèn sáng.
Người ấy làm ác bằng thân, làm ác bằng lời, làm ác bằng ý. Sau khi làm ác bằng thân, làm ác bằng lời, làm ác bằng ý, khi thân hoại mạng chung, người ấy sinh vào cõi dữ, đường ác, chỗ sa đọa, địa ngục. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người ở trong tối mà hướng về tối. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người ở trong tối mà hướng về sáng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sinh vào một gia đình thấp kém — gia đình người hốt xác, gia đình thợ đan tre, gia đình thợ săn, gia đình thợ đóng xe, hay gia đình người quét rác — nghèo khổ, ít có ăn uống, sinh kế chật vật, trong một nơi mà miếng ăn chỗ mặc khó mà tìm được; người ấy lại xấu xí, khó coi, dị dạng, nhiều bệnh — mù một mắt, què tay, liệt chân, hay nửa thân tê liệt; không có được cơm ăn, nước uống, áo mặc, xe cộ; vòng hoa, hương liệu, mỹ phẩm; hay giường nằm, nhà ở, đèn sáng.
Nhưng người ấy làm thiện bằng thân, làm thiện bằng lời, làm thiện bằng ý. Sau khi làm thiện bằng thân, làm thiện bằng lời, làm thiện bằng ý, khi thân hoại mạng chung, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người ở trong tối mà hướng về sáng. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người ở trong sáng mà hướng về tối? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sinh vào một gia đình cao quý — gia đình quý tộc giàu có lớn, gia đình Bà-la-môn giàu có lớn, hay gia đình gia chủ giàu có lớn — giàu sang, dư dả, thịnh vượng, có nhiều vàng bạc, có nhiều tài sản và vật dụng, có nhiều tiền của và ngũ cốc; người ấy lại đẹp đẽ, dễ nhìn, đáng mến, sắc đẹp vượt trội; có được cơm ăn, nước uống, áo mặc, xe cộ; vòng hoa, hương liệu, mỹ phẩm; và giường nằm, nhà ở, đèn sáng.
Nhưng người ấy làm ác bằng thân, làm ác bằng lời, làm ác bằng ý. Sau khi làm ác bằng thân, làm ác bằng lời, làm ác bằng ý, khi thân hoại mạng chung, người ấy sinh vào cõi dữ, đường ác, chỗ sa đọa, địa ngục. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người ở trong sáng mà hướng về tối. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là người ở trong sáng mà hướng về sáng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người sinh vào một gia đình cao quý — gia đình quý tộc giàu có lớn, gia đình Bà-la-môn giàu có lớn, hay gia đình gia chủ giàu có lớn — giàu sang, dư dả, thịnh vượng, có nhiều vàng bạc, có nhiều tài sản và vật dụng, có nhiều tiền của và ngũ cốc; người ấy lại đẹp đẽ, dễ nhìn, đáng mến, sắc đẹp vượt trội; có được cơm ăn, nước uống, áo mặc, xe cộ; vòng hoa, hương liệu, mỹ phẩm; và giường nằm, nhà ở, đèn sáng.
Người ấy làm thiện bằng thân, làm thiện bằng lời, làm thiện bằng ý. Sau khi làm thiện bằng thân, làm thiện bằng lời, làm thiện bằng ý, khi thân hoại mạng chung, người ấy sinh vào cõi lành, cõi trời. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là người ở trong sáng mà hướng về sáng. Này các Tỷ-kheo, đó là bốn hạng người hiện hữu ở đời.” Bài thứ 5.