Kinh Tổn Giảm

Tôn giả Sāriputta giải thích lời Đức Phật về người có bản chất tổn giảm: đó là người không được nghe pháp chưa từng nghe, quên mất pháp đã nghe, không thực hành những pháp tâm chưa từng chạm đến, và không hiểu rõ điều chưa hiểu. Người không tổn giảm thì ngược lại. Rồi Ngài dạy cách tự soi tâm qua mười điều tốt — từ không tham muốn đến tịnh chỉ và tuệ quán — thấy thiếu điều nào thì dốc sức phi thường như dập lửa cháy trên đầu để đạt cho được điều ấy.

Điểm thực hành

Hãy giữ cho pháp đã nghe không bị quên: mỗi tuần ôn lại một bài pháp đã học và đem ra thực hành, đó là cách đi ngược lại bản chất tổn giảm.

Phẩm Tâm Của Mình Kinh Tổn Giảm Tại đó, Tôn giả Sāriputta gọi các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực): “Này chư Hiền, các vị Tỷ-kheo!” “Thưa Hiền giả.” Các Tỷ-kheo đáp lời Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta nói như sau: “Này chư Hiền, người ta nói: ‘Người có bản chất tổn giảm, người có bản chất tổn giảm’. Và người ta nói: ‘Người có bản chất không tổn giảm, người có bản chất không tổn giảm’. Nhưng này chư Hiền, đến mức nào thì Đức Phật nói một người là có bản chất tổn giảm, và đến mức nào thì Đức Phật nói một người là có bản chất không tổn giảm?” “Này Hiền giả, chúng tôi từ xa đến để hiểu rõ ý nghĩa của lời nói này trước Tôn giả Sāriputta. Lành thay, chính Tôn giả Sāriputta hãy làm sáng tỏ ý nghĩa của lời nói này.

Sau khi nghe Tôn giả Sāriputta, các Tỷ-kheo sẽ ghi nhớ.” “Vậy này chư Hiền, hãy nghe và khéo để ý, tôi sẽ nói.” “Thưa vâng, Hiền giả.” Các Tỷ-kheo đáp lời Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta nói như sau: “Đến mức nào, này chư Hiền, thì Đức Phật nói một người là có bản chất tổn giảm? Ở đây, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo không được nghe pháp chưa từng nghe; các pháp đã nghe thì đi đến chỗ bị quên; những pháp trước đây tâm chưa từng chạm đến thì không được thực hành; và điều chưa hiểu rõ thì không được hiểu rõ. Đến mức ấy, này chư Hiền, Đức Phật nói một người là có bản chất tổn giảm. Và đến mức nào, này chư Hiền, thì Đức Phật nói một người là có bản chất không tổn giảm?

Ở đây, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo được nghe pháp chưa từng nghe; các pháp đã nghe thì không bị quên; những pháp trước đây tâm chưa từng chạm đến thì được thực hành; và điều chưa hiểu rõ thì được hiểu rõ. Đến mức ấy, này chư Hiền, Đức Phật nói một người là có bản chất không tổn giảm. Này chư Hiền, nếu một vị Tỷ-kheo không khéo về đường đi của tâm người khác, thì hãy tự học tập: ‘Ta sẽ khéo về đường đi của tâm mình.’ Chư Hiền cần phải học tập như vậy. Và này chư Hiền, thế nào là vị Tỷ-kheo khéo về đường đi của tâm mình? Ví như, này chư Hiền, một người đàn bà hay một người đàn ông, còn trẻ, trong tuổi thanh niên, thích trang điểm, soi hình ảnh mặt mình trong một tấm gương sạch và sáng, hay trong một bát nước trong. Nếu thấy ở đó có bụi hay vết bẩn, người ấy cố gắng loại bỏ bụi hay vết bẩn ấy.

Nếu ở đó không thấy bụi hay vết bẩn, người ấy vui mừng vì điều đó, ý muốn được trọn vẹn: ‘Thật là may mắn cho ta! Ta thật trong sạch!’ Cũng vậy, này chư Hiền, sự tự quán sát giúp ích rất nhiều cho vị Tỷ-kheo trong các pháp tốt: “Ta có thường không tham muốn không — điều này có ở nơi ta hay không? Ta có thường mang tâm không ác ý không — điều này có ở nơi ta hay không? Ta có thường thoát khỏi uể oải và buồn ngủ không — điều này có ở nơi ta hay không? Ta có thường không bồn chồn không — điều này có ở nơi ta hay không? Ta có thường vượt qua nghi ngờ không — điều này có ở nơi ta hay không? Ta có thường không giận dữ không — điều này có ở nơi ta hay không? Tâm ta có thường không bị ô nhiễm không — điều này có ở nơi ta hay không? Ta đã được niềm vui trong Pháp ở bên trong chưa — điều này có ở nơi ta hay không? Ta đã được sự yên tĩnh của tâm bên trong chưa — điều này có ở nơi ta hay không? Ta đã được tuệ quán sát các pháp với trí tuệ cao hơn chưa — điều này có ở nơi ta hay không?”

Này chư Hiền, nếu vị Tỷ-kheo, trong khi quán sát, không thấy tất cả những pháp tốt này ở nơi mình, thì để đạt được tất cả những pháp tốt ấy, vị ấy cần vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường. Ví như, này chư Hiền, một người bị cháy áo hay cháy đầu. Để dập tắt áo hay đầu ấy, người ấy sẽ vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường. Cũng vậy, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ấy cần vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường để đạt được tất cả những pháp tốt ấy. Này chư Hiền, nếu vị Tỷ-kheo, trong khi quán sát, thấy một số pháp tốt ở nơi mình và không thấy một số pháp tốt ở nơi mình, thì vị ấy, sau khi đứng vững trong những pháp tốt mình thấy có, cần vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường để đạt được những pháp tốt mình không thấy có.

Ví như, này chư Hiền, một người bị cháy áo hay cháy đầu. Để dập tắt áo hay đầu ấy, người ấy sẽ vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường. Cũng vậy, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo ấy, sau khi đứng vững trong những pháp tốt mình thấy có, cần vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường để đạt được những pháp tốt mình không thấy có. Nhưng nếu, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo, trong khi quán sát, thấy tất cả những pháp tốt này ở nơi mình, thì vị ấy, sau khi đứng vững trong tất cả những pháp tốt ấy, cần tu tập thêm nữa để dứt sạch các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm).”

Bài thứ 5.