Kinh Đứng Một Chỗ

Đức Phật nói Ngài không khen sự đứng yên trong các pháp tốt, còn nói gì đến sự tổn giảm; Ngài chỉ khen sự tăng trưởng. Tổn giảm là khi lòng tin, giới, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ và tài biện luận của vị Tỷ-kheo không đứng yên cũng không tăng trưởng; đứng yên là khi chúng không tổn giảm cũng không tăng trưởng; tăng trưởng là khi chúng không đứng yên cũng không tổn giảm. Rồi Ngài dạy lại cách tự soi tâm như người soi gương, để biết mình đang ở trong tình trạng nào.

Điểm thực hành

Hãy định kỳ tự đánh giá sáu mặt — lòng tin, giới, nghe học, bố thí, trí tuệ, khả năng trình bày — xem mặt nào đang tổn giảm để lo tăng trưởng mặt đó trước.

Phẩm Tâm Của Mình Kinh Đứng Một Chỗ “Này các Tỷ-kheo (vị tu sĩ khất thực), Ta không khen sự đứng yên trong các pháp tốt, còn nói gì đến sự tổn giảm. Này các Tỷ-kheo, Ta khen sự tăng trưởng trong các pháp tốt, không khen sự đứng yên, không khen sự tổn giảm. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tổn giảm trong các pháp tốt, không phải đứng yên, không phải tăng trưởng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo có lòng tin, giới, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ và tài biện luận đến mức nào đó; những pháp ấy nơi vị ấy không đứng yên, cũng không tăng trưởng. Này các Tỷ-kheo, Ta gọi đó là tổn giảm trong các pháp tốt, không phải đứng yên, không phải tăng trưởng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là tổn giảm trong các pháp tốt, không phải đứng yên, không phải tăng trưởng.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đứng yên trong các pháp tốt, không phải tổn giảm, không phải tăng trưởng? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo có lòng tin, giới, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ và tài biện luận đến mức nào đó; những pháp ấy nơi vị ấy không tổn giảm, cũng không tăng trưởng. Này các Tỷ-kheo, Ta gọi đó là đứng yên trong các pháp tốt, không phải tổn giảm, không phải tăng trưởng. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là đứng yên trong các pháp tốt, không phải tăng trưởng, không phải tổn giảm. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng trưởng trong các pháp tốt, không phải đứng yên, không phải tổn giảm? Ở đây, này các Tỷ-kheo, một vị Tỷ-kheo có lòng tin, giới, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ và tài biện luận đến mức nào đó; những pháp ấy nơi vị ấy không đứng yên, cũng không tổn giảm.

Này các Tỷ-kheo, Ta gọi đó là tăng trưởng trong các pháp tốt, không phải đứng yên, không phải tổn giảm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là tăng trưởng trong các pháp tốt, không phải đứng yên, không phải tổn giảm. Này các Tỷ-kheo, nếu một vị Tỷ-kheo không khéo về đường đi của tâm người khác, thì hãy tự học tập: ‘Ta sẽ khéo về đường đi của tâm mình.’ Các thầy cần phải học tập như vậy, này các Tỷ-kheo. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vị Tỷ-kheo khéo về đường đi của tâm mình? Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đàn bà hay một người đàn ông, còn trẻ, trong tuổi thanh niên, thích trang điểm, soi hình ảnh mặt mình trong một tấm gương sạch và sáng, hay trong một bát nước trong. Nếu thấy ở đó có bụi hay vết bẩn, người ấy cố gắng loại bỏ bụi hay vết bẩn ấy.

Nếu ở đó không thấy bụi hay vết bẩn, người ấy vui mừng vì điều đó, ý muốn được trọn vẹn: ‘Thật là may mắn cho ta! Ta thật trong sạch!’ Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, sự tự quán sát giúp ích rất nhiều cho vị Tỷ-kheo trong các pháp tốt: “Ta có thường tham muốn không, hay thường không tham muốn? Ta có thường mang tâm ác ý không, hay thường không mang tâm ác ý? Ta có thường bị uể oải và buồn ngủ chi phối không, hay thường đã thoát khỏi uể oải và buồn ngủ? Ta có thường bồn chồn không, hay thường không bồn chồn? Ta có thường nghi ngờ không, hay thường đã vượt qua nghi ngờ? Ta có thường giận dữ không, hay thường không giận dữ? Tâm ta có thường bị ô nhiễm không, hay thường không bị ô nhiễm? Thân ta có thường xao động không, hay thường không xao động? Ta có thường lười biếng không, hay thường tinh tấn? Ta có thường được định tĩnh không, hay thường không được định tĩnh?”

Này các Tỷ-kheo, nếu vị Tỷ-kheo, trong khi quán sát, biết như sau: “Ta thường tham muốn, thường mang tâm ác ý, thường bị uể oải và buồn ngủ chi phối, thường bồn chồn, thường nghi ngờ, thường giận dữ, tâm thường bị ô nhiễm, thân thường xao động, thường lười biếng và thường không được định tĩnh” — thì để từ bỏ chính những pháp xấu, không tốt ấy, vị Tỷ-kheo ấy cần vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người bị cháy áo hay cháy đầu. Để dập tắt áo hay đầu ấy, người ấy sẽ vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo ấy cần vận dụng sự mong muốn, cố gắng, hăng hái, nỗ lực, không lùi bước, chánh niệm và tỉnh giác phi thường để từ bỏ chính những pháp xấu, không tốt ấy.

Nhưng nếu, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo, trong khi quán sát, biết như sau: “Ta thường không tham muốn, thường không mang tâm ác ý, thường đã thoát khỏi uể oải và buồn ngủ, thường không bồn chồn, thường đã vượt qua nghi ngờ, thường không giận dữ, tâm thường không bị ô nhiễm, thân thường không xao động, thường tinh tấn và thường được định tĩnh” — thì vị Tỷ-kheo ấy, sau khi đứng vững trong chính những pháp tốt ấy, cần tu tập thêm nữa để dứt sạch các lậu hoặc (những ô nhiễm sâu trong tâm).” Bài thứ 3.